Allport’un bireylik psikolojisi


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Kişiliği “bireydeki kendine özgü davranışdavranış ve düşüncedüşünce özelliklerini belirleyen psikofizik sistemlerin dinamikdinamik örgütlenmesi” olarak tanımlayan psikolojipsikoloji kuramı. Allport, dinamikdinamik örgütlenme ile insan kişiliğindeki tutumtutum, alışkanlıkalışkanlık ve öbür özelliklerin değişen ve gelişen örgütlenmesini belirtiyor. Kişilikkişilik sistemini belirlemekte kullandığı psikofizik terimiyle de ruhsalruhsal ve bedenselBedensel süreçlerin göz önünde tutulması gerektiğini vurguluyor. Allport’a göre güdülemegüdüleme sistemleri, işlevişlev yönünden bağımsızdır; bunların doğmasına yol açan önkoşullara bağlı değildir. Örneğin, iyi zanaatkâr, geçimi artık ona bağlı olmadığı zamanzaman bile iyi mobilya yapımını sürdürür. Bir adamı, gereksinimi olduğu için değil de güdülenmegüdülenme alışkanlığı nedeniyle ve başlangıçta etkenetken olan gereksinimlerden bağımsız olarak varlık biriktirebilir. Allport’un işlevsel bağımsızlıkbağımsızlıkişlevsel bağımsızlıkbağımsızlık sistemini önemli kılan, şu andaki davranışın açıklanmasında kendi sistemini, tarihsel ve genetikGenetik etkenlerden sıyırmış olmasıdır. Davranışın nedenlerini geçmişte arayan ruhçözümlemesinin (psikanalizin) tersine Allport, bu nedenleri şimdiki zamanda arıyor. Allport, kişiliğin incelenmesinde özellikleri, en iyi ve en geçerli kavramlar olarak görüyor. Ona göre özellikler, çok değişik uyarıcıları işlevselişlevsel olarak eşit yapan ve yol açtığı davranışa yön verme gücüne sahip olan sistemlerdir. Böylece önyargılı bir bireybirey, azınlık grubunun tüm üyelerine, aynı olmayan uyarıcılaruyarıcılar aynı imiş gibi tepkide bulunuyor. Ayrıca böyle bir bireyin sürekli ve tutarlı olarak aynı biçimde tepkide bulunacağı beklenebiliyor. Bu bakımdan özellikler, alışkanlıklara benzerlik gösteriyor. Özelliklerin kimileri birinci derecede bireysel özelliklerdir ya da az çok belli bir bireye özgüdür. Öte yandan, sokulganlık ve başatlıkbaşatlık gibi genel özelikler, bireylerin çoğunda bulunan özelliklerdir. Bunlar, bu nedenle ölçmeye olanak sağlıyor. Böyle olmakla birlikte kişilikkişilik, yalnızca bir özellikler koleksiyonu değildir. Alport’un sisteminde odak kavramKavram, kişiye özgü benliktir (proprium’dur). Bu kavramKavram, gelenekselgeleneksel psikolojide benlikBenlik, özöz ve yaşam biçemiyaşam biçemi terimleri ile belirtilen kavramdır. Bunlardan birincilbirincil önemde olan, kişisel benliğin içten yönlendirilmesidir. Bu da kişiye özgü benliğin odağı olan güdülenmiş davranışları içerir. Allport’un sisteminde, güdülemegüdüleme yetersizliği yerine, güdülemegüdüleme bolluğuna yer veriliyor. Bu sistemde insan, ufuklar ardında ileriye dönük ve her zamanzaman yeni bir şeyler arayan varlıktır. Bu yaklaşımyaklaşım, dengedenge ya da vücut kimyası (homeostasis) ardında koşan insana ağırlık veren sistemlere karşıt bir görüşü ortaya koyuyor. Bu sistemSistem ayrıca biyolojikbiyolojik yapıya değil, topluma güveniyor ve dayanıyor. Sonuç olarak bu sistemSistem bireye, parçaların ya da mekanizmaların koleksiyonu olarak bakmıyor; bir bütün ya da benlikBenlik olarak ağırlık tanıyor. Bkz. ALLPORT, Gordon Willard; işlevsel bağımsızlıkbağımsızlık; merkezi kişilik özelliğikişilik özelliği; ortak kişilik özelliğikişilik özelliği; özuzanım; propriyum. alternatif Bkz. seçenek.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol