aybaşı


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Dölyatağının (rahmin) iç yüzünü kaplayan dokuların kan ve salgılara karışarak belirli aralıklarla döl yolundan dışarı atılması, adetadet görmeGörme. Aybaşıaybaşı, yumurtalığın attığı yumurtayumurta (ovum) döllenmediğinde gerçekleşiyor. Kadında iki aybaşıaybaşı arasındaki süre (adetadet çevrimi), ortalamaOrtalama 28 gündür. Bununla birlikte, 21 ile 35 gün arasında değişen çevrimlere de rastlanıyor. Çevrimin başlangıcında dölyatağının iç yüzünü kaplayan endometriyum tabakası ince; yumurtalıklar da hareketsizdir. Sonra hipofiz bezinin salgıladığı hormonların etkisiyle yumurtalıklardan birinde bir kesecik (graaf folikülü) olgunlaşıyor. Östrojenöstrojen, keseciğin içinde endometriyumun kalınlaşmasını ve damarlarının çoğalmasını sağlıyor. Aybaşıaybaşı çevriminin ortalarında atılan yumurtayumurta, çatlayan kesecikten çıkarak girdiği fallop borusunda dölyatağına doğru yol alıyor. Yumurtlama sonrasında yumurtayı dışarı atan kesecik hücreleri birleşerek sarı cismi (corpus luteum’u) oluşturuyor. Sarı cisim, bir yandan östrojenöstrojen salgılamayı sürdürürken, bir yandan da endometriyumun salgılama aşamasına geldiğini gösteren progesteronprogesteron hormonunu üretmeye başlıyor. Hücrelerinin ve salgı bezlerinin şişmesiyle endometriyum kalınlaşıyor ve döl yatağıdöl yatağı, yumurtayı barındırmaya hazır duruma geliyor. Eğer, atılan yumurtayumurta döllenmişse, endometriyuma yerleşip gelişmeye başlıyor. Döllenmedöllenme gerçekleşmemişse, yumurtayumurta ölüyor; yumurtalıkyumurtalık da hormonhormon salgısını durduruyor. Salgının kesilmesi, endometriyumdaki kan damarlarının kasılmasına ve sonuçta dölyatağı içi dokuların parçalanıp dökülmesine yol açıyor. Bunun ardından adetadet kanaması başlıyor. Parçalanan endometriyum, kanla birlikte dışarı atılıyor. Endometriyum dokusu, bir sonraki çevrimin hücre çoğalmasıhücre çoğalması aşamasında yenileniyor. Aybaşıaybaşı, genellikle 11 ile 13 yaşları arasında başlıyor. İlk aybaşıaybaşı dönemleri, biraz düzensiz ya da fazla kanamalı olabiliyor; zamanla kendiliğinden düzene giriyor. Her kanama dönemi yaklaşık 5 gün sürüyor. Bununla birlikte akıntının süresi ve miktarı, kişiden kişiye büyük ölçüde değişiyor. Kimi kadınlarda kanama öncesinde, göğüslerde ve karnın alt bölgelerinde duyarlıkduyarlık ve ağrıağrı, duygusalduygusal gerilimGerilim ya da dokularda sıvı birikmesine bağlı gerginlik görülebiliyor. Kanama sırasında da dölyatağı, parçalanmış dokuları ve kanıkanı dışarı atmak için kasıldığında, az ya da çok ağrıağrı duyulabiliyor. Aybaşına ilişkin başlıca işlevişlev bozuklukları; hormonhormon dengesizliğine, alt karın bölgesindeki organların hastalığına ya da duygusalduygusal gerilimlere bağlı olan düzensiz ya da aşırıaşırı kanamalar ve adetadet yokluğu (dismenore)’dur. Gebelikgebelik döneminde ve doğumu izleyen belli bir süre aybaşıaybaşı görülmemesi doğaldır. Çocuğunu emziren annelerde 6 ay kadar adetadet kanaması olmayabilir. Yumurtlama, her aybaşıaybaşı çevriminin hemen hemen tam ortasında gerçekleşiyor ve ondan başlayarak yaklaşık iki gün boyunca yumurtayumurta, döllenmeye elverişli durumunu koruyor. Gebelikten korunmak için uygulanan takvim yöntemitakvim yöntemi, kadınların çoğunda yumurtlamanın hep aynı zamana rastlaması ilkesine dayanıyor. Ancak, her ay, değişebilen uzunluktaki düzensiz adetadet çevrimlerinde yumurtlama zamanı belirsizdir. Genellikle düzenli aybaşıaybaşı olan kadınlarda da yumurtlama zamanı, umulmadık değişiklikler gösterebiliyor. Aybaşıaybaşı kanaması düzenli olmasına karşın kimi kadınlarda kısırlığın nedeni, yumurtalığın yumurtayumurta üretmemesidir. Gebeliği önleyici hap alanalan kadınlarda da yumurtasız adetadet çevrimleri görülüyor. Bkz. aybaşı kesilimi.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol