beyin kabuğu


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Beynin evrimsel gelişiminde en son oluştuğu düşünülen; insanda 15 milyardan fazla sinir hücresisinir hücresi içeren; insanı öteki canlılardan ayırt eden karmaşık fizyolojik işlevlerin gerçekleştiği, dışta 1-4 mm kalınlığındaki gri madde; serebral korteksKorteksserebral korteksKorteks, beyinbeyin korteksi, beyin zarıbeyin zarı. Her türlü bedenselBedensel etkinliğin eşgüdümünden, duyuduyu organlarından gelen bilgilerin yorumlanıp bunlara ilişkin uygun devimsel komutların verilmesine dek birçok zihinselzihinsel etkinliketkinlik ve davranışdavranış, burada örüntüleniyor. Bunların başlıcaları dildil, akıl yürütmeakıl yürütme, planlamaPlanlama, sorun çözmesorun çözme ve yaratıcılıktır. Bununla birlikte, öbür organlar ve işlevlerişlevler de bunlar üzerinde etkenetken oluyor. Evrimin alt basamağındaki hayvanlarda pek gelişmemiş olan beyin kabuğubeyin kabuğu, memelilerde; özellikle insanda sinirSinir sisteminin geri kalan bölümüne göre çok gelişmiştir. Tüm sinirSinir sisteminin ağırlığının yarısı kadar bir ağırlığa sahiptir. Çok gelişmiş olması nedeniyle, kafatasına sığabilmesi için yüzeyinde birçok girinti çıkıntı ve kıvrımlar oluşmuştur. Beyin kabuğubeyin kabuğu orta çizgisi boyunca uzanan yarıkyarık, onu iki bakışık yarıya ayırıyor. Uzunlamasına yarıktan yana ve hafifçe öne doğru uzanan derin oluk, merkezi oluktur. Yan yüzeyde arkaya doğru uzanan yarığa ise, dış yan yarığıdış yan yarığı adı verilmiştir. Bu üç yarıkyarık, beyinbeyin kabuğunu dört lopa ayırıyor. Bunlar alın lopu (frontal lobes), duvar lopu (pariental lobe), şakak loplarışakak lopları (temporal lobestemporal lobes) ve artart kafa loplarıdır (accipital lobes’tır). Beyin kabuğubeyin kabuğu, büyük bir sinirSinir düğümü (gangliyongangliyon) olmakla birlikte, beyin kabuğubeyin kabuğu hücrelerini birbirine bağlayan liflere sahip olması ile sinirSinir sisteminde bulunan öteki sinirSinir düğümlerinden ayrılıyor. Beyin kabuğubeyin kabuğu, hücrehücre yapısındaki farklılıkları nedeniyle birçok farklı yapısal alanlara bölünüyor. Örneğin, elektriksel uyarılmayla beyinbeyin zarının izdüşüm alanları çıkarıldığı zamanzaman, beyinbeyin zarında her duyunun izdüşümünün, topografik bir biçimde örgütlendiği görülüyor. Her duyunun beyinbeyin zarında genelde iki; kimi de üç izdüşümü bulunuyor. Bireyin beyinbeyin kabuğunun gelişmişliği ile zekâsı arasında doğru orantı vardır. Kıvrımlı beyinbeyin kabuğunun oluşumu ve gelişimi ile hacim artışı ve yapısal-işlevselişlevsel farklılaşma birlikte gerçekleşiyor. Üzerinde durulması gereken nokta, yeni beyinbeyin kabuğunun duyusal ya da devimsel işlevleri olmayan kesiminin gelişimidir. Evrimevrim aşamalarında insana doğru geldikçe, bu işlevlerin dışında kalan alanlar büyümeye başlamıştır. Öğrenilmiş davranışlarla ve karmaşık süreçlerle ilişkili olmaları nedeniyle bu alanlara çağrışım alanlarıçağrışım alanları deniyor. Bu büyümebüyüme, alın loplarındaki alın öncesi alanların;beyinbeyin kabuğunun arka kesimlerinde ise, bilinen duyusal alanların dışında kalan duvar ve şakak alanlarının büyümesi biçiminde gerçekleşmiştir. Bkz. alın beyin kabuğubeyin kabuğu; bağlantı beyin kabuğubeyin kabuğu; beyin; Broca alanı; ilkelbenlik;benlik; üstbenlik; öğrenme merkezleri; Wernicke alanı.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol