bozma


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Daha önce yapılan bir şeyin karşıtını yapma; çatışmayı bu bakışımla dengelemeye çalışmaçalışma ya da törensel bir düzenle belirtip yeniden bastırmabastırma biçiminde işleyen savunmasavunma mekanizması; yapma-bozmabozma. Örneğin, kişi evden çıkıyor, kapıyı kilitleyip anahtarı çantasına koyuyor. Tam asansöre binecekken ya da dış kapıdan çıkacakken içine bir kuşkukuşku giriyor: “Gazı kapadım mı?..”, “Kapıyı kilitledim mi?..” Dönüyor, kapıyı açıyor; kapıyı kilitlediğini anlıyor. İçerde gazı kapamış olduğunu da görüyor. Sonra kapıyı yeniden kilitleyip yeniden asansöre ya da dış kapıya yöneliyor. Kimi kişiler, yürürken taşların çatlaklarına basmama zorunluluğunu duyarak ilerliyorlar. Bir çatlağa basınca geri adım atıyor, oraya basmadan yaniden yürümeyi sürdürüyorlar. Örneğin, kişi evden çıkıyor, kapıyı kilitleyerek anahtarı çantasına koyuyor. Tam asansöre binecekken içine kurt düşüyor: “Acaba gazı kapadım mı? Kapıyı kilitledim mi?” “Ya kapamadıysam? Ya kilitlemediysem?” Dönüyor, kapıyı açıyor. Kapıyı kilitlemiş olduğunu anlıyor. Gazı kapadığını da görüyor. Sonra kapıyı kilitleyip yeniden asansöre yöneliyor. Başarılı bir kimya öğretmeni, bir arkadaşım, ders işlerken bir yandan da öğrencileri ikişer ikişer saydığını; en sonda tek öğrenciöğrenci kaldığında rahatsız olduğunu ve yeniden saymaya başlayıp, arada bir öğrenciyi atlayarak sonucu çift getirdiğinde rahatladığını anlatmıştı. Aynı öğretmenöğretmen, otobüste giderken karşısına gelen tabelaları okumaya, direkleri saymaya zorlandığını sözlerine eklemişti. Kimisi de günlük yaşamlarını şaşmaz kurallı bir törene çeviriyorlar. Sabahleyin evden çıkarken önce sağsağ ayaklarını atarak evden çıkmadan ceplerini yoklamaya; her şeyin kendine ait cepte olup olmadığını denetlemeye dek pek çok kalıp davranışı uyguluyorlar. Bunlar, bu ve benzeri davranışlarla, bilinçdışıbilinçdışı tehlikeli isteklerinin orada tutulduğunu, bir kez daha kesinlemiş oluyorlar. Bozmanın ters tepkiyle birlikte oluşması, bundaki bilinçdışıbilinçdışı isteklerin, genellikle dışkıl dönemin artıkları olduğunu gösteriyor. Kişinin “kirlettemizle, tut-tutma, bırak-bırakma, etkin ol-edilginedilgin ol” gibi bozmabozma tepkileri, karşıt istekistekkarşıt istekistek ve eylemler arasında bir denge kurmakurmadenge kurmakurma çabasıdır. Bu nedenle çift sayılar iyi, dengeli; tek sayılartek sayılar ise kötüKötü ve dengesizdir. Çatışan güçlerin dengesizliği demek olan tek sayı, tedirgin edici ve kaygıkaygı yaratıcıdır. BenlikBenlik, yeni bir bozmabozma ile ortaya çıkan dengesizliği düzeltmek zorunda kalıyor. Ayakkabı, belirli bir sırayla giyilince; masaya vurulunca; “maşallah maşallah” denince, tehlikeli görülen içgüdülerin yarattığı dengesizlikdengesizlik giderilmiş; benlikBenlik, savunmayı başararak suçlanmaktan, ayıplanmaktan, sonuçta da kaygıdan kurtulmuş oluyor. Ne ki bu tür yinelemeler, bir türlü son bulmuyor. Çünkü ilkelbenlikilkelbenlik istekleri, bu savunmalarla doyurulamıyor. O nedenle bunlar, herkeste yalnızca zararsız davranışdavranış olarak kalmıyor. Bastırılan istekler, kimilerinde benliği zayıflatıyor; bozmaları artırıp şiddetlendiriyor. Onları, bu artan ve şiddetlenen bozmabozma davranışlarını yinelemeye zorluyor. İşte o zamanzaman, sağlıklı gibi davranan insan, ruhsalruhsal bunalıma giriyor. Çünkü artık, yinelenen bozmabozma tepkileri, kaygısını gidermeye yetmiyor. BenlikBenlik, daha yeni, daha gerçekdışı, daha tuhaf bozmabozma biçimlerini bulup uygulamak zorunda kalıyor. Bkz. benliğin savunma mekanizmalarısavunma mekanizmaları.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol