büyük, ortanca, küçük ve tek çocukta kişilik gelişimi


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Kardeş ilişkisi üzerinde, Annenin tutumu ile çocukların toplumsal özellikleri; yani, doğuş sırası, sayısı ve yaş farklarının kardeş ilişkisi ve kişilik gelişimikişilik gelişimi üzerinde etkenetken oluşu. Doğuş sırası ve sayısının, çocukçocuk gelişimindeki etkisini ilk kez ayrıntılı biçimde, Adler incelemiştir. Adler’in saptamalarına göre kim ne yaparsa yapsın, kardeşler arasında hep bir yarışmayarışma (rekabet) olacaktır. Anne, sevgisini eşit dağıtsa bile, rekabeti tümüyle ortadan kaldıramıyor. Çünkü çocukçocuk, bu tür bir paylaşımda bile, eksik bırakıldığı duygusuna kapılıyor. Yarışmayarışma duygusu asıl, eşit bir dağıtım yapıp yapmadığı konusunda kaygıkaygı duyan annenin aşırı dikkatlilikaşırı dikkatlilik ya da ihmalinden kaynaklanıyor. Kaygısız ve dikkatli davranan anneler, bu duyguyu daha kolay azaltıyorlar. Kardeş ilişkilerindeki rolü bu aşamada daha az olan babanın da otoritesi ile annenin davranışını desteklemesi gerekiyor. Büyük Çocukçocuk Olmakbüyük çocukçocuk olmak: Büyük çocukçocuk, önce tek çocukçocuk iken tümüyle kendisine ait olan anne baba sevgisini daha sonra dünyaya gelen kardeşiyle paylaşmak; anne baba karşısında yeni bir konum elde etmek durumunda kalıyor. Buna katlanmak, her çocukçocuk için ve her zamanzaman kolay olmuyor. O nedenle çocuğun gösterdiği kıskançlıkkıskançlık, olumsuz tepkiler, yetişkinlerce iyi anlaşılmalı ve çocuğun yaşantıları daha da çekilmez duruma getirilmemelidir. Genç anne babalar, deneyimsizlikleri yüzünden özellikle ilk çocuklarına, aşırı hoşgörühoşgörüaşırı hoşgörühoşgörü ile kızgınlıkkızgınlık arasında gidip gelen bir tutumla davranıyorlar. İkinci çocukçocuk geldiğinde büyük çocukçocuk, eğer bu ortama hazırlanmamışsa, kardeşini, anne babasının sevgisini kendisiyle paylaşmak zorunda olduğu bir kişi olarak algılıyor. Bunun yanı sıra, özellikle annesinin ilgisi, biraz da zorunlu olarak azalınca, kendini terkedilmiş gibi duyumsuyor. Oysa o, önceki ayrıcalıklı konumunu sürdürmek istiyor. Bu durumda anne babaya düşen, bu konuda dikkatli davranmak, onun bu ayrıcalık beklentisini desteklememektir. Destekleme durumunda, büyük çocuğun ayrıcalıklı konumu pekiştirilmiş olacak; bunun sonucunda kardeşine tepeden bakmasına, onun oyunlarına katılmamasına; daha da kötüsü, onu baskıyla yönetmeye kalkmasına yol açılacaktır. O nedenle anne baba, büyük çocuğa karşı tutarlı bir davranışdavranış sergilemek zorundadır. Anne, daha çok bakıma ve yardıma gereksinimi olan küçük çocuğuyla uğraşmaya dalıp, “Büyük, nasıl olsa kendi işini kendisi görüyor.” düşüncesiyle, ona karşı sevgisevgi ve ilgisini azaltmamalıdır. Ona aileaile içindeki konumu, doğru biçimde anlatılmalıdır. Onun sorunları da birlikte çözülmelidir. Büyük çocuğa örneğin, kardeşiyle ilgilenme, onu koruma, kimi gereksinimlerini karşılama görevi verilmelidir. Kendisine yaşının üstünde bir sorumluluksorumluluk yüklememeye özen gösterilerek toplumsal gelişimi desteklenmelidir. Kıskançlığı körükleyen tutumlardan biri de kardeşleri birbiriyle karşılaştırmaktır. Kendisine ayrıcalık tanınmamak koşuluyla, büyük çocuğun küçük düşürülmemesine özen gösterilmelidir. Bu arada, küçüklerin büyüğe karşı olumsuz davranışlarının izlenip engellenmesi de unutulmamalıdır. Ortanca Çocukçocuk Olmakortanca çocukçocuk olmak: Adler’e göre, ikiden çok çocuklu ailelerin en şanssız çocukları, ortanca çocuklardır. Ortanca çocukçocuk, öbür iki kardeşine göre daha az sevgisevgi görüyor ya da daha az sevgisevgi gördüğünü sanıyor. Onu şanssız kılan, kendini büyük kardeşiyle karşılaştırması ve bunun sonucunda kendini yetersiz duyumsaması; ayrıca, ilgiilgi ve sevginin, küçük kardeşe odaklanışına tanık olmasıdır. Bu nedenle uyumsuzUyumsuz, davranışı bozuk ve suçlu çocuklar, daha çok, ortanca çocuklar arasından çıkıyor. Ortanca çocukçocuk, her zamanzaman bu iki sorunla baş etmeyi başaramıyor. Anne babanın ilk çocuğa oranla, daha ılımlı, hoşgörülü davranışıyla karşılaşmış olsa bile, kardeşleri kadar yetenekliyetenekli olmadığı inancı yüzünden ortanca çocukçocuk, ileride ya tepkici, başkaldırıcı kişi ya da ezik, karamsar kişiezik, karamsar kişi olabiliyor. Çünkü bu çocukçocuk, kuralları bilmediği için büyük kardeşinin oyunlarına katılamıyor; küçük kardeşe de iyi örnek olması gerektiği için olduğu gibi davranamıyor. Sonuçta çareyi, büyüğün ödevlerini; küçüğün de oyunlarını engellemede görüyor ve buna yöneliyor. Bu yöneliş, kurtulmak bir yana, onun daha çok cezalandırılan kardeş olmasına yol açıyor. Cezalandırılmak ise onda çevresindekilere karşı düşmanca duygular yaratıyor. Görevinin bilincindeki okulokul, çoğu kez, bu olumsuz gidişe son veriyor. Ortanca çocuğa bir yandan, büyük kardeşle birlikte olma; öte yandan da küçük kardeşi koruma görevini üstlenme olanağını sunuyor. Anne babaya düşen, bu ağır sorunları alt edebilmesi için, ortanca çocuğa, aileaile içinde bir yerinin olduğunu kanıtlamak; düzeyine uygun işler vererek, bunları başarmasını desteklemek olmalıdır. Anne ve baba, bilinçli tutumlarıyla gerçekte değişmez bir belirleyici olmayan kardeş sırasının yol açtığı sorunları ortadan kaldırabiliyor. Küçük Çocukçocuk OlmakKüçük Çocukçocuk Olmak: Yine çoğu kez ailenin yanlış tutumu nedeniyle, küçük çocukçocuk da belli sorunları yaşamak zorunda kalıyor. Genellikle ailede en çok şımartılan, ailenin ilgi odağıilgi odağı olan küçük çocukçocuk, aileaile bireylerinin gözünde bir türlü büyütülmüyor. Bu da onun beniçinci (egocentric) olmasına; kendisinden daha güçlü ve yetenekliyetenekli olan kardeşlerinin yanında, eksiklik duygusueksiklik duygusu duymasına yol açabiliyor. BedenselBedensel ve zihinselzihinsel güç gerektiren ortak sorunların çözülmesinde küçük çocuğun sürekli başarısızlığı, onu ya içine kapanmaya, özgüvensizliğe ya da saldırganlığa itiyor. Büyük kardeşlerinin kendisine yaptığı baskıyı oyunlarda o da arkadaşlarına yansıtıyor. Bu sorunu çözmek de en çok anne babaya düşüyor. Çözümün nasıl gerçekleştirileceği açıktır. Soruna yol açan nedenler ortadan kaldırılmaya çalışılacaktır. Başta, eşit ilgiilgi ve yeterli sevgisevgiyeterli sevgisevgi dağıtımı gerçekleştirilecektir. Ardından da düzeyine uygun başarılar göstermesi için çocuğa, uygun ortamortam hazırlamak ve başarma aşamasına dek kendisine destek olmak gerekecektir. Tek Çocukçocuk Olmak: Anne babanın çalışması, ileri yaşta olması, çocuk büyütmeçocuk büyütme zorluğu, çocuğa bakacak güvenilir kimsenin olmaması gibi nedenlerle kimi aileler, tek çocukla yetiniyorlar. Tek çocuğun beslenme, bakım ve eğitimi, elbette daha kolay oluyor. Ancak, tek çocukçocuk, evde oyunoyun arkadaşı bulamıyor; kız, erkek kardeşlerle birlikte büyüyen çocukların deneyimdeneyim zenginliğinden yoksun kalıyor. Oyunoyun arkadaşı olmayan çocukçocuk, oyunoyun zevkini tadamadan; sorumluluksorumluluk yüklenmeyi, paylaşmayı, oyunoyun yoluyla farklı rollere girerek yaşama hazırlanmayı öğrenemeden, tekdüze büyüyor. Bir çocukçocuk için, annesinin gebelikgebelik dönemini, doğumdan sonra çocuğunu emzirişini, ona bakımını izlemek, azımsanacak bir deneyimdeneyim değildir. Kardeşle birlikte edinilen toplumsal yaşantıyaşantı, başka hiç kimseyle edinilemiyor. Yalnızca anne baba ve başka yetişkinlerle ilişki içinde büyümek, çocukçocuk için birçok sakınca oluşturuyor. Bu çocukçocuk, bedenselBedensel, zihinselzihinsel ve duygusalduygusal açıdan çok daha yetkin insanlarla yaşadığı için erken olgunlaşmakerken olgunlaşmak zorunda kalıyor. Bu olguOlgu, onda her şeyi bilmebilme isteği, taşkınlıktaşkınlık, sinirliliksinirlilik ve sömürülme izlenimi yaratıyor. Anne babasına bağımlılıkbağımlılık geliştiren tek çocukçocuk, başkalarıyla özgür ilişkiler kurmakta güçlük çekiyor. Hep yardım görerek büyümebüyüme nedeniyle girişkenlikten yoksun kalıyor; bir işi tek başına başaramayacağı kaygısını geliştiriyor. Özgüvensizliközgüvensizlik yüzünden, ergenlikergenlik dönemini belirsizlikBelirsizlik ve yetersizlikyetersizlik duyguları içinde geçiriyor. Arkadaşsızlık, tek çocuğu, arkadaşlarla birlikte edinilen birçok değerden ve farklı gereksinimleri tanımaktan yoksun bırakıyor. Anne babanın yanlış tutumları ve zorlamaları yüzünden, erken geliştirdiği özdenetimözdenetim, tek çocuğun normalnormal gelişimgelişim dengesini bozuyor. Anne baba, eğer bütün ilgisini tek çocukçocuk üzerinde yoğunlaştırmışsa bu çocukçocuk, her yerde, her zamanzaman o yoğun ilgiyi arıyor; en küçük bir ilgisizlikilgisizlik durumunda sorunsorun çıkarıyor; şımarık, sabırsız, inatçı, başkaldırıcı, baskıcı bir tutumtutum sergiliyor. Tek çocukçocuk olarak büyüyen erkekler ise daha sorunlu oluyorlar. Anne baba, bilinçli davranmayı başarabildiğinde, tek çocuklarını, bu olumsuzlukların birçoğundan uzak tutabiliyor. Bilinçli anne babalar, çocuklarına sakin, dengeli, hoşgörülü ve sabırlı davranmayı başardıklarında, çocuklarının her gelişimgelişim dönemindeki gereksinimlerinin karşılanması için uygun ortamlar yarattıklarında, sözsöz konusu sakıncaların çoğunu ortadan kaldırabiliyorlar. Konuya olumlu yaklaşarak çocuklarının oyunoyun ve arkadaş gereksinimini gidermesine fırsat yaratabiliyorlar. Çocuklarına dengeli bir sevgisevgi ve ilgiilgi gösterebiliyor; onu kendi işini kendisi görebilen bir kişi olarak büyütebiliyorlar. Çocuklarının başarısını yakından izleyerek bir sorunsorun çıktığında, önce kendi davranışlarını gözden geçirip gerekirse olumsuz davranışlarını değiştirebiliyorlar. Bu bilinçli ve özenli tutumlarıyla, çocuklarına daha doğaldoğal ve sağlıklı bir gelişimgelişim ortamı hazırlamış oluyorlar.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol