dikkat


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Duyusal girdilerin; algılamaalgılama, bilişsel süreçlerbilişsel süreçler, düşünceler ve çevresel uyarıcıların kimilerini görmezden gelip kimilerini seçerek onlar üzerinde odaklaşma; böylece seçilen uyarıcıları daha net algılamaalgılama ve bu süreçlerin tümünü istençli olarak denetleyip yönlendirmeyönlendirme yeteneği. Wilhelm WundtWilhelm Wundt ve William James’ten başlayıp her dönemde psikolojinin temel incelemeinceleme konularından biri olan dikkatdikkat mekanizmaları için birçok kuramKuram geliştirilmiştir. İlk kuramlardan biri, Broadbent’in filtre kuramıdır. Bu kurama göre, belli bir anda yalnızca bir girdiye dikkatdikkat edebiliriz. Uyarıcıları algıalgı sistemimiz tam olarak işlemeden önce, uyarıcılaruyarıcılar fiziksel özelliklerine dayalı olarak filitrelenebiliyor. Bu kurama göre dikkatdikkat, algıalgı sisteminin seriseri işleme yeteneğini belirleyen sınırlı kapasiteli bir kanaldır. Ancak, bu kuramKuram, sabit belleğin ya da uyarıcının anlamının etkilerini açıklamıyor. Buna karşılık, Deutsch, Norman gibi otoriteler, bütün algısal girdilerin yüzeysel bir çözümlemeden geçirildiğini; ancak, yalnızca o anla ilişkili anlamlı uyarıcılara dikkatdikkat edildiğini savunuyorlar. Nieser ise dikkati bir derece sorununa indirgeyen iki süreçli bir modelmodel geliştirmiş bulunuyor. Ona göre dikkatte hem uyarıcının özellikleri hem de anlamsal etkenler belli bir rolRol oynuyor. Son olarak da Eysenck, dikkatdikkat ile uyarılmauyarılma (heyecanheyecan) arasındaki ilişkiyi incelemiş ve iki tür uyarılmauyarılma olduğu sonucuna varmıştır. Bunlardan birincisi, genel dikkatdikkat düzeyini yükseltip alçaltabilen bir edilginedilgin, genel sistemSistem; ikincisi ise dikkatin belli bir ya da çevresel uyarıcılaruyarıcılar üzerinde odaklaşmasını olanaklı kılan bir özelözel, dengeleyici sistemdir. Nasıl açıklanırsa açıklansın, tartışmasız kabul edilen şudur: Dikkatdikkat, öteki bilişsel süreçlerin, özellikle de öğrenmenin incelenmesinde temel niteliği taşıyan çekirdekçekirdek bilişsel süreçtir. Bir konu üzerinde dikkati sürdürme süresi, okulokul öncesi çocuklarda 30 dakika olarak saptanmıştır. Dikkat süresidikkat süresi en çok, 4-5 yaşlar arasında uzuyor. İlköğretim çağındaki çocukların dikkatlerine ilişkin bir yargıya varmak için, onların okulokul ödevlerindeki üretkenlikleri, dersi dinleyip dinlememeleri, evde ödevödev başında oturma süreleri incelenmelidir. BenlikBenlik psikanalistlerine göre benliğin en önemli işlevleri, düşünmedüşünme ve bilinçli dikkattir. Buna göre kişi, davranışlarını bilinçli olarak yönetiyor. Doğuştan var olan düşüncedüşünce gücü, bu bilinçli yönetimde en önemli rolü oynuyor. İnsan, kendi davranışlarının ve çevrede olup bitenlerin farkındadır; dahası, farkında olduğunun da farkındadır. Onun ne düşündüğünü, anıları ile o anda içinde bulunduğu durumdurum belirliyor. Gelişen düşüncedüşünce ve bilinç, bir başka düşünceyi geliştirmeye başlıyor. Yaşanan olaylarla bireyin olaylara gösterdiği tepkilerin bellekBellek izlerine zihinde zamanzaman, yer ve benzerlik yönlerinden bir düzendüzen veriliyor. Bu yolla düşünceler, giderek içgüdüsel güçlerden bağımsızlaşıyor (benlikBenlik özerk duruma geliyor). Davranışlar, dış uyaranlara daha az bağımlı olarak geliştiriliyor. Öğrenilmiş davranışlar da belirli bir düzene sokuluyor. Aşamaaşama sırasına göre üst üste yerleştirilen davranışların en alt düzeyinde ilk öğrenilenler; en üstünde de en son öğrenilenler yer alıyor. Üsttekileri çoğu kez, yaşanmakta olan zamanla ilgili davranışlar oluşturuyor. En üsttekilerin oluşmaması durumunda, daha alt düzeydeki davranışlar ortaya çıkıyor. Bu, gerilemegerileme anlamına geliyor. Alışılmış bir davranışın ortadan kalkması için, yeni bir davranışdavranış onun yerine geçmelidir. Bkz. aşırı etkinliketkinlik ve dikkat dağınıklığıdikkat dağınıklığı; birincil dikkatdikkat; dikkat bozukluğu; dikkat çekme; dikkat dağınıklığı; dikkat genişliği; dikkatli dinlemedinleme; dikkat süresi; dikkat uzamı.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol