gerileme


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Freud’a göre, gerçeklerden kaçmak, kaygıdan kurtulmak amacıyla insanın, eriştiği gelişimgelişim düzeyine göre daha ilkelilkel olan davranışdavranış basamaklarına dönme biçiminde işleyen bir savunmasavunma mekanizması; regresyon. İnsan, dürtüleri engellenerek kaygıya itildiğinde, daha kolay doyumdoyum sağlayan eski günlere, o günlerin duyguduygu, düşüncedüşünce ve davranışlarına dönme isteği duyabiliyor ve oraya yöneliyor. Yeni doğan kardeşinin daha çok ilgiilgi gördüğünü düşünen çocukçocuk, onun gibi altına etmeye başlıyor. Okula yeni başlayan öğrenciöğrenci, anne kucağını; üniversiteye giren genç, lise arkadaşlarını ve öğretmenlerini arayabiliyor. Karşılaştıkları zorluklar, onlara eski, alışılmış, haz veren yaşantılarını özletiyor. Bunlar ve başkaları her insanın engellenmeengellenme, zorlanmazorlanma, zorluk, üzüntüÜzüntü karşısında yaşadığı doğaldoğal gerilemelerdir. Bir de saplantılarla ilişkili gerilemeler görülüyor. Saplantılar, iki tür gerilemegerileme oluşturuyor. Bunlardan biri, yetişkine özgü yaşamyaşam biçimlerinden çocuksu cinselcinsel yaşamyaşam biçimlerine doğru gelişen ve nevrozu doğuran gerilemelerdir. NevrozNevroz, bilinçdışıbilinçdışı istekleri canlandıran gerilemelerle ortaya çıkıyor. Gerileyen benlikBenlik, daha büyük tehlike oluşturan isteklere karşı, daha güçlü bir savunmaya geçmegeçme gereğini duyuyor. Bağıra çağıra konuşan, ilgiilgi çekmek için kendini maskara eden, sakince geçiştirilebilecek olayı, sokak kavgasına dönüştüren; duvarın dibine büzülüp elindeki kadehle oynayan; akraba kızının aldığı bileziğin benzerini almak için, sabahı bekleyemeyen yetişkinyetişkin, o anda geçici olarak gerilemiştir ya da sürekli gerilemektedir. Nevrozlular, çevrenin (gerçeğin) uyarılarına uygun tepkiler göstereceklerine, hem kimi içgüdüsel isteklere hem de belirli savunmasavunma mekanizmalarına bağlı aynı katı tepkileri yinelemeyineleme yolunu seçiyorlar. Örneğin, kadının eski iki kocası da canını yakmışsa, her erkek, ona göre, kadınları mutlaka üzer. Karşısına üzmeyen birisi çıksa bile, bu kadın ona kendini üzmesi için fırsatlar hazırlıyor ve onun, canını yakmasını sağlıyor. Nevrozlu kadın bu davranışıyla, erkeklerden sevgisevgi bekleme kaygısından kendini korumuş oluyor. Nevrozlu, saplantıları ve savunmalarının değişmezliği nedeniyle sürekli acıacı çekiyor. İkincisi, psikozlara yol açan gerilemelerdir. Bu durumdurum, hastanın temel özseverliközseverlik denen, benliğin üstbenlikten ayrışmamış olduğu gelişimgelişim dönemine gerilemesiyle ortaya çıkıyor. Bu gerilemeyle benlikBenlik, ilkelbenliğin güdümüne giriyor ve kişiyi ilkelbenlikilkelbenlik yönetmeye başlıyor. Bu tür bir gerilemegerileme sonucunda; ruhruh hastasındaki çocuksulukçocuksuluk, gerçekdışılık, içgüdüsel ve atak davranışdavranış gösterimi, kendine özgü bir mantıkla işleyen bir düşüncedüşünce ve dildil ortaya çıkıyor. Sağlıklı kişiler, değişmez özelliklerinin varlığına karşın, esnek ve kararlı; nevrozlular ise katı ve güvenilmezdirler. Sağlıklı kişinin ruhsalruhsal dünyasında algılamalar açık seçik iken, nevrozlunun duyguduygu, düşüncedüşünce, algıalgı ve eylemleri bulanık, dağınık ve karışıktır. Sağlıklı kişisağlıklı kişi, enerjisini daha çok ayrıştırmış, yansızlaştırmış ve yüceltmiştir. Nevrozlu kişi, çoğu içgüdüsel niteliklerini korumuş ve sürekli savunmalara yöneltmiştir. Psikozlular ise nevrozlulardan çok daha büyük ölçüde dış dünyanın gerçekleriyle bağlarını koparmışlardır. Bkz. nevroz; psikoz.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol