gözlem


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
1. Araştırmada, tanımsal ya da sayısal veriler toplama aracı olarak, genellikle karmaşık durumları ya da etkinlikleri gözlemleme işi ya da süreci; müşahademüşahade. 2. Araştırmada, davranışın bir yönünü temsiltemsil etmek üzere saptanan dile dayalı, sayısal ya da kodlandırılmış veriler; özellikle bir ölçekle ilişkili olarak belirtilmiş ölçmeölçme ya da testtest değeri gibi bir değerdeğer. 3. Bir istatistikistatistik göstergesinin ya da gösterge sayısının hesaplanması sonucu belli bir zamanzaman, yer, nesne ya da olayolay için türetilmiş değerdeğer. Örneğin, 20 çocuğun boyları ölçüldüğünde, elde 20 ayrı gözlemgözlem olacaktır. 4. Güzel sanatlarda, çözümsel olarak ayrıntılı görmeGörme yeteneği. Kazanılmış bir beceribeceri sayılan güdümlü algıalgı (doğal gözlemgözlemdoğal gözlemgözlem). 5. Rehberlik ve psikolojikpsikolojik danışmada gözlemgözlem, öğrencinin davranışının oyunoyun alanı, yeri, sınıfsınıf, arkadaş ve aileaile çevresi gibi yaşadığı değişik ortamlarda izlenerek görülenlerin yazılması ve bu görülenlerden yararlanılarak bir yargıya varılmasıdır. Burada gözlemin oldukça geniş bir kullanım alanı vardır. Öğrencinin yaşadığı ve ulaşılabilen her yerdeki bilişsel, duyuşsal ve devinişsel tepkileri gözlemgözlem aracılığı ile saptanıp değerlendirilebiliyor. Ne ki istenen her konu, istendiğinde gözlemlenemiyor. Gözlemgözlem aracılığı ile öğrenilenler, ancak görülebilenlerdir. Gözlemin İki Biçimi: Bunlar rastlantısal gözlemgözlemrastlantısal gözlemgözlem ve düzenli gözlemdir. (1) Rastlantısal Gözlemgözlemrastlantısal gözlemgözlem: Öğretmenin öğrencinin gösterdiği tipik ve anlamlı davranışı ile karşılaştığında yaptığı gözlemgözlem, rastlantısalrastlantısal gözlemdir. Bunda, önceden saptanmış bir amaçamaç ve hazırlanmış bir plan yoktur. (2) Düzenli Gözlemgözlem: Nelerin, niçin, ne zamanzaman, nerede, kim tarafından ve nasıl gözlemleneceğinin önceden planlanması sonucu gerçekleştirilen gözlemgözlem, düzenli gözlemdir. Rehberlik ve psikolojikpsikolojik danışmada, rastlantıların getirdiği olayları gözlemleme sonucu elde edilen verilerden de yararlanılmakla birlikte, asıl, düzenli gözleme önem ve ağırlık verilmesi gerekiyor. Gözlemgözlem, öğrencinin doğaldoğal tepkilerinin yer aldığı ortamda yapılmaya çalışılıyor. Bunu sağlamak için gözlemcigözlemci, gerekli önlemleri alıyor. Örneğin, bir öğrencinin sınıfta arkadaşlarıyla ilişki biçimleri, belli bir derse karşı tepkileri öğrenilmek istendiğinde izlenecek en iyi yol, öğrencilerin, eğer varsa aynalı pencere arkasından gözlemlenmesidir. Her iki yolla yapılan gözlemgözlem sonuçlarının yazılı olduğu gözlemgözlem fişleri tarih sırasına konulup incelenince, öğrencinin gelişimgelişim sürecine ilişkin bir bilgibilgi edinilmiş oluyor. Gözlemgözlem Verilerini Güçlü Kılmak İçin Yapılması Gerekenler: Geçerlikgeçerlik ve güvenirliği oldukça zayıf olan gözlemgözlem verilerinin gücünü artırmak için gözlemgözlem sırasında uyulacak kurallar şunlardır: (1) İncelenecek davranışın tüm özellikleri gözlemden önce saptanmalıdır. Gözlemcigözlemci, bu özelliklerin bir listesini, gözlemgözlem sırasında elinde bulundurmalıdır. Gözlemgözlem yapacak kişi, gözlemleyeceği özellikleri iyi bilmeli; alanına ilişkin özelözel bilgibilgi ve becerilerle donanmış olmalıdır. (2) Deneğin davranışlarını değiştirmemesi için, gözlemlendiği kendisine sezdirilmemelidir. Deneklerce tanınan; aralarında arkadaşlıkarkadaşlık, sevgisevgi, güvengüven, dostlukdostluk ilişkileri bulunan gözlemcigözlemci, bu sakıncayı aza indirebiliyor. Sınıfın, aynalı pencere arkasında gözlemlenmesi de gözlemlenenin doğaldoğal davranışlarının saptanabilmesi açısından yararlı bir uygulamadır. Ancak, bu, daha çok ilkğretimin birinci kademesindeki öğrencilere uygulanıyor. (3) Gözlemcigözlemci, yan tutmamaya; duygularını, kişisel eğilimeğilim ya da kanılarını gözleme katmamaya özen göstermelidir. (4) Gözlemden elde edilen sonuçlar, zamanzaman geçirilmeden ve yorumlanmadan not edilmelidir. Yorumyorum, daha sonra ayrıca yapılmalıdır. (5) Gözlemcigözlemci, her şeyi saptama yerine, yalnızca anlamlı ve belirleyici davranışları saptamalıdır. (6) Bir davranışa ilişkin bir yargıya varmak amacıyla yapılacak gözlemler, tek bir durumdurum içinde değil; yeterince değişik ortamlarda yinelenmelidir. (7) Gözlemgözlem sonuçlarının doğruluğu, olanak ölüsünde öbür teknikteknik ve araçlarla denetlenmelidir. Gözlemciden beklenen, gözlemlenen kişiyi öbür kişilerden ayırt eden, gözlemlenen kişiye özgü normalnormal ve normal dışınormal dışı davranışları saptayarak onun kişiliğinin zengin bir tanımını yapmaktır. Gözlemgözlem sonuçları genellikle iki biçimde değerlendiriliyor. Bunlardan biri, gözlemgözlem yapan kişinin, gözlemgözlem sonuçlarını betimlemesidir. Böyle bir değerlendirmeyi, özelözel durumu, sorunları olup gözlemlenmesine gerek görülen öğrencilere ya da öğrenciöğrenci grubuna ilişkin bilgibilgi ve deneyimi olan uzmanUzman yapabiliyor. Bu tür değerlendirmedeğerlendirme, birtakın bilgibilgi ve teknikleri de bilmeyi gerektirdiği için yaygın biçimde kullanılamıyor. İkincisi, gözlemgözlem sonçlarının “evet, hayır, bazen” ya da “var, yok” biçimlerinde kısa yoldan yanıtlanabilecek sorularla oluşturulan “gözlemgözlem sonuçlarını değerlendirmedeğerlendirme ölçeği” üzerinde gösterilmesidir. Olay Yazımıolay yazımı: Belli bir ortamda gözlemlenen öğrencinin anlamlı davranışları nesnel ve özlü bir biçimde betimleniyor. Buna olayolay yazını (vakavaka kaydı) deniyor. Olay yazımıolay yazımı, öğrencinin özgül Özgül (karakteristik) bir yanına ilişkin sınırlı bir bilgibilgi sağlayabiliyor. Bununla birlikte belli bir olayolay, doğaldoğal koşullarda ortaya çıkan bir davranışdavranış, önemli yanlarıyla özlü bir biçimde olduğu gibi saptandığından, öğretneme, sınıfsınıf öğretmenine ve rehberlik ve psikolojikpsikolojik danışmana önemli ipuçları veriyor. Gözlemgözlem sonuçları, sayısal ölçmelerle ortaya çıkarılamayan verilerin elde edilmesini sağlıyor; öğretmenin ilgisini, öğrenciöğrenci davranışlarına yöneltiyor. Olayolay yazımında sözlerin de davranışların da yazılmasına özen gösterilmesi gerekiyor. Gözlemlenen kişinin sesSes tonu, mimikleri, davranışlarında gözlemlenebilen duyguları ve başkalarının ona karşı tepkileri de yazıya geçiriliyor. Her yazıda ayrı bir olaya yer verileceği için yazılan olaylar, öğrencilerin okulun değişik ortamlarında nasıl davrandıklarını gösteren bir birikim oluyor. Yazılan olayı yorumlamak ve olaya ilişkin önerilerde bulunmak gerektiğinde, önyargılardan uzak kalınması, yalnızca olaydan yola çıkılması önem taşıyor. Gözlemgözlem sonuçları, olayolay yazım formuna geçiriliyor. FormForm, belli bilgileri içerecek biçimde düzenleniyor. Bu için her öğrenciye bir iki sayfası ayrılmış bir defter de kullanılabiliyor. Saptanan olayların özeti, daha sonra öğrencinin kişisel dosyasına işleniyor. Eğer okulda rehberlik ve psikolojik danışmandanışmanpsikolojik danışmandanışman varsa ve gözlemlenen olayla ilgili olarak öğrenciye uzmanUzman yardımı yararlı görülüyorsa öğretmeni yazılan olayın bir örneğini rehberlik uzmanının odasındaki öğrenciöğrenci dosyasına konulmak üzere uzmana veriyor. Yoksa bu yazılanların bir örneği, sınıfsınıf öğretmeninin öğrenciöğrenci gizli dosyasında toplanıyor. Olayların, okulokul yaşamından soyutlanarak yazımı, bir başlarına yorumlanmaları sakınca oluşturabiliyor. Yazılan olaylar, başka tekniklerle sağlanan bilgilerle birlikte değerlendirildiğinde anlamanlam kazanıyor. Öğretmenler, yalnızca istenmeyen davranışların yazılması gibi bir eğilimeğilim göstermemelidirler. Olumlu olayları da yazmalıdırlar. Olayolay yazımının yararlı olması, gözlemlenen olayı zamanzaman geçirmedem yazmaya bağlıdır. Gözlemgözlem ile sonuçlarının yazımı arasındaki süre uzayınca, olayın gerçekliğine düşdüş ürünleri karışabiliyor. Bkz. bireyi tanımatanıma teknikteknik ve araçları; doğal gözlemcigözlemci; gözlemci; gözlemci yanlılığı; gözlem dosyası; gözlemsel öğrenmeöğrenme; gözlem yöntemi; gözlemgözlem.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol