Ibrahim Müteferrika


Biyografi
1670 ile 1745 yillari arasinda yasamis, Ilk Osmanli matbaasini kuran kisi ve yayinci. Macaristan’in Erdel bölgesinde Kolozsvar’da (bugünkü Romanya’da Cluj’da) dogdu; Istanbul’da öldü. Bir manastirda tanribilim okudu. Erdel Avusturya’nin eline geçince Katoliklik resmi mezhepmezhep durumuna gelip öbür inançlar üzerinde baski kurmaya baslayinca Ibrahim, Osmanli uyrugunu seçerek 1688’den önce Müslüman oldu. 1710’da yazdigi Risale-iI Islamiye ile dikkati çekti. Yapit, Hiristiyanlik inançlarina yönelik elestirileri içeriyordu. Sonra devletdevlet hizmetine girerek müteferrika oldu. 1715’te bu görevle Mora sorunu için Viyana’ya gönderildi. 1716’da çevirmenlik ve komiserlik göreviyle Macar ordusu yaninda Belgrat’ta bulundu. 1718-1735 arasinda Türkiye’ye siginan Orta Macar Krali II. Rakoczi’nin mihmandari oldu. Rakoczi’nin ölümü üzerine yeniden resmi görevler aldi. Ibrahim MüteferrikaIbrahim Müteferrika, daha çok yayinci, basimci kisiligi ile taninmistir. Erdel, basimciligin gelismis oldugu bir yerdi. Ünlü harf dökümcüsü ve basimci Mihail Kiss, 1689’da Kolozsvar’da o dönemin en büyük basimevlerinden birini kurmustu. Müteferrika, 1719’da basim isleriyle ilgilenmeye basladi; 1726’da Osmanli yetkililerine basimevinin gerekliligini, yararlarini anlatan bir dilekçe yazarak, basimevi kurmak için ferman ve fetva istedi. 1728’de Sait Mehmet Efendi’yle birlikte ilk Osmanli-Islam basimevini kurdu. Osmanli Devleti’nde yaklasik 250 yillik bir gecikme ile Ibrahim MüteferrikaIbrahim Müteferrika’nin kurdugu basimevinde Türkçe basim baslamis oldu. Bu gecikmeye Osmanli Islam kültürünün disa kapaliligi ile birlikte iktisadi, siyasalsiyasal ve teknikteknik nedenler yol açmisti. Seyhülislam basimevi için dindin disi kitaplarin basimi için fetva vermis ve ulemadan on kisi, ilk kitabin basina konan takrizler yazmislardir. Dinsel kitaplarin basiminin yasaklanmasinda, Imparatorlugun her yanindaki çok sayida hattatin issiz birakilmamasi kaygisi da bulunuyordu. Uzun bir serüvenden sonra 31 Ocak 1729’da ilk kitap olarak Vankulu Lügati basildi. Kitap için kâgidi, Sait Çelebi Fransa’dan getirtmisti. Sonra 29 Mayis 1729’da Kâtip Çelebi’nin Osmanli deniz seferleriyle ilgili kitabinin basimi gerçeklestirildi. Onu da konusu dildil, tarih, cografya, pozitif bilimler, askerlik olan kitaplarin basimi sürdü. Basilacak kitaplarin seçiminde Osmanli Devleti’nin kendini aydinlatma egilimi de vardi. Müteferrika’nin matbaasinda 17 yapit basildi. Bunlarin toplam baski sayisi, 13200’dür. Bu kitaplarin bir bölümünü Ibrahim MüteferrikaIbrahim Müteferrika yazmisti. Kimisine de önsöz ve dizindizin eklemisti. Bu yapitlarin en önemlisi, Kâtip Çelebi’nin 03 Temmuz 1732’de basilan Cihannüma’sidir. Cihannüma, bilimselbilimsel bir yapittir. Yapit, Müteferrika’nin ekleriyle önemli ölçüde yenilenmisti. 14 Haziran 1733’te de ayni yazarin Tarihler Takvimi basildi. Kâtip Çelebi’nin yapitlarina yaptigi katkilar; cografya, astronomi ve miknatis üzerine yazdigi yazilar, Müteferrika’nin RönesansRönesans’tan haberli oldugunu ortaya koyuyor. Basimciliktaki ünü öne çikmis olsa da yaptigi öneriler, onun Osmanli düzenini çagdaslastirma çabasi içinde oldugunu da gösteriyor. 1731’de II. Mahmut’a sundugu Uluslarin Düzeni Üzerine Akil Ilkeleri adli yapitinda Nizam-iI Cedit terimini ilk kez Müteferrika kullanmis ve islemistir. Orada pozitif bilimlerin gelismedigi bir ülkede güçlü bir devletin olamayacagini anlatmis; Avrupalilarin gelistirmis oldugu askerlik düzenini kurmanin önemine deginmistir. Baslica yapitlari: Uluslarin Düzeni Üzerine Akil Ilkeleri, Risale-iI Islamiye.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol