Katip Çelebi


Biyografi
1609 ile 1657 arasinda yasamis, tarih, cografya ve bibliyografyabibliyografya alaninda önemli yapitlar vermis, medrese düsüncesini elestirmis Osmanli, düsünür. Kâtip Çelebi, Istanbul’da dogdu ve ayni yerde öldü. Dogu’da Haci Halife olarak Bati’da ise Haci Kalfa adiyla anilan Kâtip Çelebi’nin asil adi Mustafa’dir. Babasi Abdullah, Enderun’da yetismis, silahtarlik göreviyle saraydan ayrilmisti. Kâtip Çelebi 14 yasina dek özel egitimÖzel egitim gördü. 1623’te Anadolu Muhasebesi Kalemi’ne girdi. IV. Murat döneminde kâtip olarak Dogu seferlerine katildi. Istanbul’a döndügünde kendini tümüyle okumaOkuma ve yazmaya verdi. Dönemin ünlü bilginlerinin derslerine katildi ve medrese ögrenimindeki eksiklikleri giderdi. Çok genis bir ilgiilgi alani olan Kâtip Çelebi’nin zengin bir kitapligi vardi. 1645’te sirasi geldigi halde yükseltilmedigi için kalemdeki görevinden ayrildi. 1648’de Takvimü’t-Tevarih adli yapiti dolayisiyla seyhülislam Abdürrahim Efendi, onu kalemde ikinci halifelige getirdi. Ondan sonra artart arda yapitlar verdi. En önemlileri tarih, cografya ve bibliyografyabibliyografya alaninda olmak üzere, telif, çeviri 20’yi askin kitap yayimladi. Bu arada dönemin medreselerinin dindin bilimleri ve pozitif bilimler alanindaki durumunu ortaya koydugu ve elestirdigi yapitlariyla da adini duyurdu. Cografya ile ilgili yapitlarinin en önemlisi olan Cihannüma, Osmanli cografyaciliginda yeni bir çigir açti. Bu yapit, o güne dek hemen hemen hiç yararlanilmamis olan Bati kaynaklarini Osmanli cografyaciligina tanitimi bakimindan büyük önem tasiyor. Kâtip Çelebi’nin Bati’da taninan en ünlü yapiti Kesfü’z-Zünun anan Esamii’l-Kütübi ve’l Fünun’dur. Bu Arapça bibliyografyabibliyografya sözlügünde 14.500 kitap ve risalenin adi ve yazari verilmistir. Son yapiti olan Mizanü’l-Hakk fi Ihtiyari’l Ahakk’ta da dönemin dindin bilginlerinin tartistiklari konulara iliskin düsüncelerini açiklamistir. Burada pozitif bilimlerin gerekliligini, bunlarin ortaya koydugu verilerin dinsel bilgilerle çatistigini açiklamis, düsünce ve görüs farkliliklarinin insanlik tarihi kadar eski oldugunu vurgulamistir. Ayrica bunun dogal oldugunu ve hosgörüyle karsilanmasi gerektigini belirtmistir. Sonrasinda ise dindin bilginlerinin kendi aralarindaki tartismalarinin temelsizligini vurgulamistir. Kâtip Çelebi, yapitlarinin yani sira medresenin egemenligindeki düsünce dünyasinin disinda görüsler ortaya koymus olmakla da önem kazanan bir bilgindir. Bati kaynaklarinin önemine dikkatdikkat çekmesi, bu dilden yapitlar çevirmesi ve dogu kaynaklarina elestirel bir gözle bakmasi, Kâtip Çelebi’nin, o dönemdönem açisindan büyük önem tasiyan atilimlaridir. Baslica yapitlari arasinda Tuhfetü’l-Kibar fi Esfari’l-Bihar, Cihannüma, Takvimü’t-Tevarih, Düsturü’l-Amel li-Islahi’l-Halel, Nizamü’l-Hakk fi Ihtiyari’l-Ahakk, Türkçe Fezleke 2 cilt, Kesfü’z-Zünun anan Esamii’l-Kütübi ve’l-fünun ve Ilhamü’l-Mukaddes fi Feyzi’l-Akdes sayilabilir.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol