Kisilik Kuramlari


Psikoloji
Çesitli psikologlarin, kisilikKisilik kavramina yaptiklari yorumlar sonucunda ortaya çikan kuramlar. Kisiligin bütün boyutlariyla anlasilabilmesi için, su ana kadar ortaya çikmis olan kisilikKisilik kuramlarinin belli baslilarinin bilinmesi gerekmektedir. Bu kuramlardan hiçbiri, tek olarak degerlendirildiginde kisiligi bütün yönleriyle ortaya koyamasa da her biri, kisiligin bir veya birden fazla boyutuna manamana kazandirmaktadir. Mesela, bir kiside bogucu bir asagilik hissi veya asagilik kompleksi sebebiyle, bir baska kiside ise cinselcinsel doyumsuzluk sebebiyle psikolojikpsikolojik rahatsizlik meydana geliyor. Bir psikologpsikolog, dikkatini cinselcinsel doyumsuzluk üzerinde, digeri ise güç ve üstünlük sahibi olma kavramlari üzerinde yogunlastiriyor. Cinselcinsel doyumsuzluk problemini çözebilmek ve anlamlandirabilmek için genellikle Freud tarafindan gelistirilen psikanalitikPsikanalitik kuramdan, asagilik hissi veya asagilik kompleksi sebebiyle ortaya çikan problemi çözebilmek ve anlamlandirabilmek içinse Adler tarafindan gelistirilen bireysel psikolojipsikolojibireysel psikolojipsikoloji kuramindan faydalaniliyor. Bu örnekten anliyoruz ki, kisilikKisilik problemleri karsimiza çiktiginda beli basli kuramlari bilmek ve kisilikKisilik problemlerini, bu kuramlarin sundugu görüsler baglaminda ele almak gerekmekte. Yalniz unutulmamalidir ki, insana has problemi anlamada, bu probleme uygun bir tedavitedavi bulmada ve sözsöz konusu problemi ortadan kaldirmada bu kuramlardan faydalanilmaktadir. Yani kuramdan degil insandan yola çikilmasi gerekmektedir. Kisilik kuramlariKisilik Kuramlari, kisiye has niteliklere dayanan kisilik kuramlariKisilik Kuramlari, psikodinamik kuramlar, hümanist kuramlar ve ögrenmeÖgrenme kuramlari olarak dört bölüme ayriliyor. Ilk sirada yer alanalan kisiye has niteliklere dayanan kisilik kuramlariKisilik Kuramlari, arastirmacilarin farkli miktarlarda saptadigi niteliklerden yararlanilarak tanimlanmistir. Bu arastirmacilardan H. Cattell, faktör analiziFaktör Analizi teknigi sayesinde binlerce kisilikKisilik niteligini 16 kisilikKisilik etkenine, H. Eysenck ise disa dönüklük veya içe dönüklük, psikotiklikPsikotiklik ve nevrotiklikNevrotiklik olarak üç etkene bagladi. Kisiligi meydana getiren nitelikleri bu sekilde tanimlayan niteliknitelik kuramcilari, kisilikKisilik niteliklerinin derecelendirme ölçekleriyle ve testler araciligiyla saptanabilecegini iddia ettiler. Ancak, binlerce niteligin seçimindeki ve gruplandirilmasindaki sübjektiflik, bu iddialarin güvenilirligini azaltmaktadir. Ikinci sirada yer alanalan ve Freud’un adiyla bütünlesse de farkli yaklasimlarin da yer aldigi psikodinamik kuramlara göre ise kisilikKisilik, ruhsalruhsal aygiti olusturan idid, egoego ve süperego arasindaki etkilesime göre belirlenmekte. Bu yaklasimi benimseyen kuramcilara göre kisiligin nihai amaci, hazzi arttirirken stresi azaltan ve dinamikdinamik bir balans saglayan ruhsalruhsal yapi meydana getirmektir. Bu bahsedilen yapiyi olusturmak için gerekli enerjiyi ise idid saglamaktadir. Dolayisiyla, bireyin bastirdigi ancak özöz kisiligini temsiltemsil eden bilinçdisi malzemelerini tekrardan bilinç seviyesine ulastirabilmek için ruhsalruhsal çözümlemeler ve rüyarüya çözümlemeleri yapilmali, ayrica gene bu kuramcilar tarafindan gelistirilen yansitici testlerden faydalanilmalidir. Freud ile bazi konularda hem fikirFikir olmamakla birlikte, Murray, Jung ve Adler gibi isimler de psikodinamik temelli kuramlar ortaya sunmuslardir. Üçüncü sirada yer alanalan hümanist kuramlar içerisinde ise en bilineni, Rogers’in fenomenoloji kuramidir. Bu kurama göre kisiligi, yasantilarin bütünü olusturmaktadir. Bireyin yasantilarini anlamlandirirken, o bireyin çevresini algilayis biçimini de anlamlandirmak gerekir. Kendini gerçeklestirmeye çalisan bireye, sartsiz pozitif saygi duyulmalidir. Ayrica, Rogers, kisilikKisilik terimini degil kendilikkendilik terimini kullanmayi tercih etmistir ve gerçek kendilikkendilikgerçek kendilikkendilik ile ideal kendilikkendilikideal kendilikkendilik arasindaki zitligin, insani mutsuz ettigini öne sürmüstür. Kullandigi kendilikkendilik teriminin ölçülmesi içinse Q Teknigi isimli bir yöntemyöntem bulmustur. Q tekniginde, bireyden, toplam yüz karttan olusan anlatimlari kendince siraya koymasi bekleniyor. Bunun neticesinde, bireyin kendilikkendilik algisi ile idealideal kimligi arasindaki mesafe hesaplaniyor. Ilaveten, ihtiyaçlar hiyerarsisinin gelistiricisi olan Maslow da oldukça önemli hümanistik kuramcilardandir. Son yani dördüncü sirada ise ögrenmeÖgrenme kuramlari yer almakta. Bu yaklasimi benimseyen kuramcilara göre bireyin kisiligini, gözlemlenebilen eylemleri ortaya koymakta. Sosyal davranis anlaminda kullanilan kisilikKisilik de ayni öteki eylemler gibi ögrenilerek sekilleniyor. Watson’a göre kisiligi, bireyin aliskanliklarinin toplami olustururken Skinner’a göre ise benlikBenlik, bireyin eylemlerini anlamlandirabilmek için yeterli bir degisken degildir ve zaten psikolojinin de bu kavramlara gereksinimi bulunmamaktadir. Bu iki tanimlamadan yola çikan ögrenmeÖgrenme kuramcilari ise kisiligi, ögrenilen sosyal bir eylemeylem biçiminde açikladilar. Yani kisilikKisilik, kisinin kalitsalKalitsal nitelikleriyle yakindan alakali olmakla beraber, basta aileaile olmak üzere diger sosyal kültürel faktörlerce de sekillendirilmekte. Çocugun sosyallesmeSosyallesme sürecinde bahsi geçen bu faktörler, çok mühim roller oynamakta ve kisiligi biçimlendirmekte. Son olarak, burada belli basli olanlarindan bahsetmekle beraber çok sayida farkli kuramin ortaya atilmis olmasi, kisiligin ölçümü için de çok sayida psikolojikpsikolojik danisma, görüsme, gözlemgözlem, dereceleme ölçekleri, kisilikKisilik envanterleri ve kisilikKisilik testleri gibi çesitli araç, teknikteknik ve yöntemlerin gelistirilmesine vesile olmustur.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol