KÜLPE, Oswald


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
(1862-1915) Alman düşünürdüşünür ve psikoloğu. Külpe, Livonya’da (Letonya’da) doğdu; Münih’te öldü. Leipzig’de tarih öğrenimi görürken Wundt’tan etkilenerek psikolojipsikoloji ve felsefeye ilgiilgi duydu. Bir süre Berlin, Göttingen ve Dorpar üniversitrelerinde felsefeFelsefe, tarih ve psikolojipsikoloji okudu. 1886’da Leipzig Üniversitesi’nde Wundt’un yardımcısı olarak psikolojipsikoloji üzerinde çalıştı. 1887’de doktorasını tamamladı. 1894’te Leipzig Üniversitesi’nde profesör olduktan sonra Würzburg Üniversitesi’ne geçti ve orada bir psikolojipsikoloji laboratuvarı kurdu. Sonra, değişik üniversitelerde psikolojipsikoloji ve felsefeFelsefe okuttu. Küple, Kant’ın yapıtlarını okuduktan sonra felsefeye ilgiilgi duymaya başladı. Olgucu görüşlerden de etkilenerek eleştiriye dayalı bir gerçekçilikgerçekçilik anlayışı üzerinde yoğunlaştı. Gerçekçilikten duyuduyu verilerinin nesnel kaynağına inmeyi, algıyla sağlanan izlenimleri, usus ölçülerine göre değerlendirmeyi amaçladı. Ona göre usus, bilgiyi oluşturma sürecinde yaratıcıyaratıcı değil; yönlendirici, biçimlendirici bir işlem yapıyor. Bu işlemin temelini ise duyuduyu verilerinin düzenlenmesini, belli bir anlamanlam içeriği kazanmasını sağlayan eleştirieleştiri oluşturuyor. Küple, çalışmalarında Wundt’un deneysel yöntemle ortaya koyduğu psikolojiyi odak aldı. Ona göre psikolojipsikoloji, yalnızca içeriğe dayalı, duyumsal olmalı; hem duyumduyum hem de usus edimlerinden yola çıkmalıdır. Çünkü insan, ussalUssal ve duyumsal olmak üzere iki niteliknitelik taşıyor. Usus edimlerinin en yaygını, kesinlikle gözlemlenemeyen soyutlamadır ve bu yalnızca içebakışla kavransa da gerçektir. İnsanda biri düşünmedüşünme; öbürü düşünmekle üretilen nesne, düşüncedüşünce gibi iki ruhsalruhsal varlık bulunuyor. Düşünmedüşünme, anlamın, düşünmek eyleminin görünüş alanına yansımayan edimlerini içeriyor. Bunlar, bilincin gerçekliklerini görünür gerçekliklere dönüştürmeyi sağlayan etkinliklerdir. Küple’ye göre, soyutSoyut da olsa, bir nesnenin bilincine varmak, bilincin onu bulup ortaya çıkarması, kavraması anlamına geliyor. Çünkü, görünmeyen bilinç içerikleri de vardır. Bunların başında anlamlar geliyor. Anlamanlam, bir sözcüksözcük, bir belirtibelirti olmasa da bilincin akışı içinde bulunabiliyor. Küple’nin kurduğu Würzburg Okulu, yalnızca bilinç akışıbilinç akışı içinde bulunan ve bir anlamanlam niteliğinde olan varlıkları nesnel kılmayı amaçlıyordu. Ona göre ussalUssal edimler, anlamanlam niteliğinde olan bilinç varlıklarının bilgisini sağlıyor. Küple’ye göre estetikte beğeninin temelini de en üstün varlık aşamasında olan nesneler arası oran ve usus oluşturuyor. Ancak, birtakım önbilgilerin edinilmesi, deneyimli olunması gerekiyor. Estetikestetik beğenide düzendüzen, uyumuyum ve karşılıklı dengelilikdengelilik önem taşıyor. Başlıca yapıtları: Einleitung in die Philosophie (1895) (Felsefeye Giriş), Die realisierung, Ein Beitrag zur Grundlegung der Realwissenschaften (1912) (Gerçekgerçek Bilimlerin Temellendirilmesi Konusunda Bir Katkı Gerçekleştirme), Vorlesungen über Psychologie (1912) (Psikolojipsikoloji Üstüne Konuşmalar), Grundlagen der Aestbeti (1912) (Estetiğin Temelleri), Vorlesunger Üben Logi (1923) (Mantıkmantık Üstüne Konuşmalar).

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol