manik-depresif psikoz


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Aynı kişide birbirine karşıt iki ruhruh durumunun dönüşümlü olarak ortaya çıkması biçimindeki ağır bir duygusal bozuklukduygusal bozukluk; taşkın-çöküntülü psikozçöküntülü psikoz, çift kutuplu bozuklukçift kutuplu bozukluk. Bleuler’in siklofrenisiklofreni adını verdiği bu hastalık, daha çok kütbedenlerin hastalığı olarak biliniyor. Normalnormal insanlarda da görülen iyimserlikiyimserlik, kötümserlikKötümserlik, bu psikozda en yüksek düzeye ulaşıyor. İlk bakışta birbirine karşıt gibi görünen taşkınlıktaşkınlık ve çökkünlük, gerçekte aynı temele dayanıyor. Şizofrenişizofreni gibi gençlikte başlayan bu hastalık, nöbetleşe geliyor. Ancak, hangi nöbetin ne zamanzaman geleceği, süresi önceden kestirilemiyor. Yaşamları boyunca tek nöbet geçirenler; yılda 2-3 nöbete girenler; bir nöbetten öbürüne geçenler oluyor. Bir taşkınlıktaşkınlık ya da çökkünlük nöbetini, normalnormal bir aradan sonra ikinci, üçüncü… taşkınlıktaşkınlık ya da çökkünlük nöbeti izleyebiliyor. Şizofreniden sonra en sık rastlanan ruhruh hastalığı, taşkınçöküntülü psikozdur. Manik-Depresif Psikozmanik-depresif psikoz Çeşitleri: Bu psikoz, taşkın, çöküntülü, taşkın-çöküntülü ve paranoidParanoid biçimbiçim olarak 4 ayrı görünüşte ortaya çıkıyor. (1) Taşkın Psikoztaşkın psikoz: Aşırıaşırı bir sevinçsevinç, coşkunlukcoşkunluk, çevik ve çekinmesiz davranışlar, çağrışımçağrışım ve bellekBellek artışı ile çok ve çabuk konuşma, konuşulanlar arasında bağlantısızlık, istençli dikkatdikkat azlığı, kendiliğinden dikkatin güçlenmesi, uyumsuzlukUyumsuzluk ve giyimde aşırılıklar, bu psikozun başlıca özelliklerini oluşturuyor. Normalnormal insanlar, bilinçdışıbilinçdışı yadsımayadsıma mekanizmasını kullanarak kaygılarının oluşturduğu mutsuzluklarını gizliyorlar. Taşkınlar ise geçmişte işlemiş oldukları ve baskıladıkları suçsuç ve günahlarının belirtisi olan kaygılarını, abartılmış duyguduygu, düşüncedüşünce ve davranışlarla yatıştırma yolunu seçiyorlar. Hırsızlıkhırsızlık, dolandırıcılık, hakaret, gözdağı verme, imzasız mektup yazma, adam yaralama ve öldürme, göstermecilikgöstermecilik, yasadışı cinsel ilişkicinsel ilişki, yangın çıkarma, taşkın hastanın işleyebileceği suçlardandır. Bu nöbet basit, ilerlemiş, sabuklamalı ve karışık taşkınlıktaşkınlık biçimlerinde görülebiliyor. (a) Basit Taşkınlıktaşkınlık (hipomani): Bu, taşkınlığın en hafifidir. Basit taşkınlığa günlük yaşamda sıklıkla rastlanıyor. Bu tür taşkınlıktaşkınlık gösterenler çok canlı, sevinçli, şakacı, konuşkan, cömert kimselerdir. Bunlar, olayları çabuk kavrıyor, çok çalışıyor, yorulmak bilmiyorlar. Kendilerine çok güveniyor, her işe atılıyorlar. Çevrelerinde kendilerini beğeniyle dinletmeyi beceren bu kişiler, herkese akılakıl veriyorlar. Önlerine çıkan herkesle senli benli oluyorlar. Genel yerlerde yüksek sesle konuşmaktan, açık saçık öyküler anlatmaktan çekinmiyorlar. Başkalarının düşüncelerine değerdeğer vermeyen, eleştiriye katlanamayan, birdenbire öflelenen bu kişilerin, bol para harcadıkları, eğlence yerlerinde herkesi ağırlamaya kalkıştıkları görülüyor. Gereksiz alışverişe; makale, bilimselbilimsel yapıtyapıt (!) yazmak gibi işlere yöneliyor; bunları yayımlamak için varlarını yoklarını harcıyorlar. Kadına, kumara düşkünlük gösteriyorlar. Her önüne gelenle cinsel ilişkicinsel ilişki kurmayı düşünüyorlar. Hafif taşkınların istençleri zayıflamış; ancak, bilinçleri tümüyle bozulmamıştır. (b) İlerlemiş Taşkınlıktaşkınlık (akut manimaniAkut Manimani): Bu taşkınlıktaşkınlık biçimi, kısa süreli ve şiddetli yaşanıyor. Kıskançlıkkıskançlık, kuruntuKuruntu, büyüklük, zenginlik ve gizemgizem sabuklamaları, ilerlemiş taşkınlığın egemenegemen belirtileridir. Taşkınlıktaşkınlık özelliklerinin tümünü yansıtan hastaHasta, tam uykusuzlukUykusuzluk çekiyor. Yerinde duramıyor; oturup kalkıyor, şarkı söylüyor, sormadan söze karışıyor, çevresindekiler üzerinde egemenlikegemenlik kurmak istiyor, bunu kabul etmek istemeyenlere de kızıyor. Salyalar saçarak, sesi kısılıncaya dek, yüksek sesle ve ölçüsüz konuşuyor. BellekBellek ve çağrışımçağrışım gücü arttığı için, konuşurken konudan konuya geçiyor. Ya kızgınlıkkızgınlık, saldırganlık ya da aşırıaşırı sevinçsevinç ve canlılık gösteriyor. Gülmeden ağlamaya; tatlı davranıştan suçlama ve sövmelere birden geçişler yapıyor. Bağıra çağıra, çırılçıplak, sokaklarda dolaşmaktan cinselcinsel organını göstermekten çekinmiyor. Bu çalkantılı taşkınlıktaşkınlık sırasında tek çıkar yol, hastayı yatağına bağlamaktır. Bunlar, hastanelik hastalardır. (c) Sabuklamalı Taşkınlıktaşkınlık (delirli manimani): İlerlemiş taşkınlıktaşkınlık nöbetinde görülen çalkantılar, bunda daha da artıyor. Onlara ısırma, saldırma ve vurup kırma da ekleniyor. Sabuklamalar çoğalıyor. HastaHasta, hiçbir ahlaksalahlaksal yasaktan etkilenmiyor. Günlerce uykusuzlukla birlikte süren çalkantı, hastanın aşırıaşırı zayıflamasına, yara bere içinde kalmasına yol açıyor. Hastayı bağlama, hastaneye kaldırma zorunluluğu bu aşamada daha çok duyuluyor. (ç) Karışık Taşkınlıktaşkınlık (konfüzyonlu manimani): Bu, çok az rastlanan taşkınlıktaşkınlık biçimidir. Taşkınlıktaşkınlık, karışıklık, perişanlık, sanrısanrı ve sabuklamalar, hafif ateş yükselmesi, zayıflama, bu nöbet biçiminin başlıca özelliklerini oluşturuyor. (2) Çöküntülü Psikozçöküntülü psikoz (melankoliMelankoli-depresif psikoz): Başta acıacı, üzüntüÜzüntü, kendini suçlama olmak üzere, harekette, düşüncede, konuşmada, çağrışımda azalma, çöküntülü psikozun ayırt edici nitelikleridir. Hastanın ağzı kuruyor ve paslanıyor. Libidolibido ya çok azalıyor ya da tümüyle yitiyor. İştahsızlığı, kendisini yemek yemeye ve yaşamaya layık görmemesi nedeniyle besini geri çeviriyor. Çok kez, başında bir ağırlık ve karıncalanma, göğsünde sıkışma, karın bölgesinde belirsiz ağrılar duyuyor. Bu rahatsızlıkların mide ülseri, barsak tümörü ve benzeri ile ilgisi yoktur. HastaHasta, çökkünlük, kaygıkaygı ve uykusuzlukUykusuzluk yaşıyor. Kendisini suçlu, günahkâr, onursuz ve değersiz görüyor. Sıklıkla gözyaşı döküyor. Her türlü günlük uğraşı, onun için altından kalkınmaz bir yükyük olarak görünüyor. Hiçbir zamanzaman iyileşemeyeceğine inanıyor. Kendini suçlama, kimi zamanzaman hastalık tablosuna öylesine egemenegemen oluyor ki hastaHasta, kendisiyle ilgisi bulunmayan suçların işleyicisi olduğunu savunmaya kalkıyor ve adaletadalet kurumlarına teslim oluyor. Bu tür düşsel bir suçsuç için kimi zamanzaman da hem kendisini hem de bir başkasını ele veriyor. Özellikle sabaha karşı sıkıntısıkıntı arttığından, kendini öldürmeKendini Öldürme olayları, çoğunlukla bu saatlere rastlıyor. HastaHasta, sıkıntılarından kurtulmak için son çıkar yol olarak başvurduğu canına kıyma girişimlerini, başarıya ulaşıncaya dek yineliyor. Hastaların kimileri, kendi suçsuç ve günahları nedeniyle onurlarının incindiğini, eziyet göreceklerini kuruntuluyor ve bu nedenle önce sevdiği yakınlarını, anne babasını, çocuklarını, sonra da kendilerini öldürüyorlar. Çökkün hastalarda sıklıkla görülen bir belirtibelirti de tüm kötülük, suçsuç ve günahların kökeni olarak kabul ettikleri bir organlarını ve özellikle de cinselcinsel organlarını kesmeleridir. Çöküntüçöküntü psikozunun nedeni olarak, bastırılmış olan suçluluksuçluluk ve günahkârlık duyguları gösteriliyor. Hastanın, işkenceişkence göreceği biçimindeki sabuklamaları; baskılanmış suçluluksuçluluk, günahkârlık duygularının bilince yansımaları; yani içeatımiçeatım mekanizmasının abartılı olarak kullanılmasının bir sonucu olarak yorumlanıyor. Çöküntülü psikozun sıklıkla görülen biçimleri basit, donuk, kaygılı ve sabuklamalı çöküntülerdir. (a) Basit Çökkünlük: Sıklıkla rastlananı ve en hafif olanı budur. Bu hastaHasta, yaşamaktan hoşlanmıyor; yemeden içmeden kesiliyor. Kendinde güç bulamıyor, çalışamıyor. Kendini değersiz görüyor. UykusuzlukUykusuzluk çekiyor. Bir kenarda günlerce oturup sessiz gözyaşı döküyor. BedenselBedensel rahatsızlıklardan yakınıyor. Sorulanlara cansız ve isteksiz bir anlatımla, renksiz ve bir iki sözcüklük kısa karşılıklar veriyor. Canına kıymayı düşünüyor (b) Donuk (stuporlu) Çökkünlük: Bu çöküntüçöküntü biçiminde isteksizlik daha da artıyor. HastaHasta, saatlerce, günlerce durgun, hareketsiz, suskun, bir başına oturuyor. Yüzünde derin bir üzüntüÜzüntü anlatımı yer alıyor. Ancak çok zorlandığı, hekimce sarsıldığı zamanzaman bir iki sözcüksözcük söylüyor. Bu durgun hastaHasta, birdenbire yerinden fırlayarak kendisini pencereden atmaya; kafasını duvara vurmaya ya da karşısındaki kişiye saldırmaya yönelebiliyor. Beslenmeyi reddettiği için günlerce sonda ile besleniyor. HastaHasta, sanrılar görüyor ve sabukluyor. Donuk bunamaya çok benzeyen ve çökkünlüğü ondan ayıran, hastanın yüzünün üzüntülü anlatımı, zorlanınca bir iki sözcüklük karşılığın ancak alınabilmesi ve bu sözcüklerin hastanın suçluluksuçluluk, günahkârlık, ruhsalruhsal değersizlik gibi üzüntülerini anlatmasıdır. (c) Kaygılı (anksiyeteli) Çökkünlük: Bu çökkünlük biçiminde olağanüstü bir sıkıntısıkıntı önön plana çıkıyor. HastaHasta durmadan ağlıyor, inliyor, ellerini oğuşturuyor, saçını yoluyor, kafasını öteye beriye vuruyor. Hastayı uykuUyku tutmuyor. Hastanın alnı, derin üzüntüsünü ve umutsuzluğunu yansıtan kırışıklılklarla doluyor. Kendilerini öldürenlerin çoğu, kaygılı çökkün hastalar arasından çıkıyor. HastaHasta, kendini öldürmek için her yola başvuruyor. (ç) Sabuklamalı Çökkünlük (delirli çöküntüçöküntü): Bunda, çökkünlüğün sıkıntısı ile taşkınlığın çalkantısı bir arada görülüyor. HastaHasta, olağanüstü şiddette üzüntüÜzüntü duyuyor. Bu yüzden, bir yerde duramıyor; boyuna yer değiştiriyor; kendini öteye beriye atıyor, inleyip duruyor. Herkese ıstırabını ve küçüklük sabuklamalarını anlatıyor. Bu çöküntüçöküntü biçiminde de kendini öldürmelere sıkça rastlanıyor. HastaHasta, günahlarının cezasını yalnız kendisinin değil; yakınlarının, giderek tüm insanların çekeceğini ileri sürüyor; kendisinin ölmeyip dünya durdukça ilençleneceğini, bu ıstırabı sürekli olarak yaşayacağını söylüyor. Kimi de kendisinin o anda var olmadığını, çevresindekilerinin gördüğü bedeninin çürümüş ya da bir odun, bir çöp, bir ölü olduğunu ileri sürüyor. Çevresiyle duygusalduygusal ilişkisini tümüyle keserek kendi iç ıstırabına gömülüyor. (3) Taşkın-Çöküntülü Psikozçöküntülü psikoz (mixed): Siklofreninin çok az rastlanan bu üçüncü biçiminde taşkınlıktaşkınlık ve çökkünlük bir arada yer alıyor. Bunda hastaHasta, kimi günlerde ya da günün kimi saatlerinde taşkınlıktaşkınlık; kimi günlerde ya da günün kimi saatlerinde ise çökkünlük yaşıyor. Böylece aynı nöbet içinde her iki tablo da yer almış oluyor. (4) ParanoidParanoid Biçimbiçim: Gerçekte paranoidParanoid biçimbiçim, taşkın-çökkün olan hastanın taşkınlıktaşkınlık-çökkünlük nöbetleri arasında, belirleyici paranoya biçimlerini andıran nöbetlerin yer aldığı çöküntüçöküntü durumlarına verilen addır. HastaHasta bu dönemde, kendisine işkenceişkence edileceğini ileri sürüyor. Bunu erken şizofrenişizofrenierken şizofrenişizofreni ve paranoya kuruntularından ayıran, bunda her zamanzaman bir kendini suçlamanın yer almasıdır. Manik Depresif Psikozun Tedavisi: Tedavinin kesinlikle hastanede yapılması gerekiyor. 810 kürlük elektroşok uygulaması, hastanın açılmasını sağlıyor. Ayrıca yatıştırıcı ilaçlar kullanılıyor. Dirençdirenç gösteren taşkınlıktaşkınlık olaylarında, birkaç kez uygulanan ensülin koma tedavisinden de yararlanılıyor. Çöküntülü psikozlular için önemli olan bir nokta da hastanın uykusunu düzenlemektir. Kendini öldürenler en çok, kaygının arttığı sabah saat 3-6 arasında görüldüğünden, bu saatlerin uykuda geçmesini sağlamak gerekiyor. Bkz. depresyon; duygusal psikoz; mani.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol