obsessif-kompulsif nevroz


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Tehlikeli sayıldıkları için kaygıkaygı yaratan ve bilinçdışına itilen (bastırılan) isteklerin, benliğin yönetim ve denetimdenetim gücü azaldığında istençistenç dışı bilince çıkan ve kişinin kafasında davranışında yinelenen kuruntulu ve tedirgin edici simgeleri; takınaklı-zorlanımlı nevrozNevroztakınaklı-zorlanımlı nevrozNevroz, duygusal katılıkkatılıkduygusal katılıkkatılık. Her takınaklı düşüncenin, zorlanımlı davranışın, fobinin bilinçdışında gizli, gerçekgerçek bir anlamı vardır. Örneğin, yıkanma buyruklarının karşıtı olarak eldiven giymek, günde onlarca kez ellerini yıkamak, kirlenme korkusundan dolayı; uykuUyku öncesinde belli törensel davranışları yapmadan edememek de uyuyakalıp uyanamamak korkusu yüzünden ortaya çıkıyor. Kişinin, saçma olduğunu bildiği; ama kafasından atamadığı asalak düşüncedüşünce ve korkular, takınaklı düşünceler; gerçekgerçek olduklarına inandıkları da sabuklamalı (hezeyanlı) düşüncelerdir. Takınaktakınak (obsessionobsession), doyumu engellenen ve kaygıkaygı yaşanmasına yol açan dürtülere karşı benliğin bir savunmasavunma tepkisidir. Takınaklı kişinin kafasında tehlike, yitme, saygınlığını yitirme korkusu vardır. Takınaklı düşüncelerle kişinin yaptığı, bunların oluşturduğu sıkıntıdan kurtulma çabasıdır. Çözümsel (analitik) açıklamaya göre takınaklar, dışkıl-erotikerotik dönemden kaynaklanıyor. Bu dönemde çocukçocuk, yetişkinyetişkin gibi, dışkının pis olduğu bilgisinden yoksun oluşu nedeniyle bunu tutmak istiyor, yitirmekten korkuyor. Bundan, ileride değeri olan mal ve para tutumluluğumal ve para tutumluluğu gelişiyor. Dışkısını yerinde ve zamanında boşaltma buyruklarına uymaktan, aşırıaşırı düzencilik, titizlik; anne buyruklarına direnmedirenme isteğinden de inatçılıkinatçılık oluşuyor. O nedenle tutumlu, düzenli, titiz, inatçı, egemenegemen olmaktan hoşlanan ve saldırganlık eğilimi gösteren bireye dışkıl kişilikli deniyor. Takınaklı düşüncedüşüncetakınaklı düşüncedüşünce, kimi kez belli bir nesnenin, durumun ya da etkinliğin yarattığı ve kişinin kendisince de yersiz ya da aşırıaşırı kabul edilen, akılakıl dışı, yoğun ve inatçı bir korkukorku (fobiFobi) biçiminde de ortaya çıkabiliyor. Yükseklik, yılan, örümcek, hamam böceği, fare, karanlık, uçak, kapalı alanalan, açık alan korkusualan korkusu, yaygın fobilerdendir. Aşırıaşırı korkulan şeyden kaçınamama durumunda, dayanılmaz yoğunlukta bir kaygıkaygı ve panikpanik yaşanıyor. Takınaklı düşüncedüşüncetakınaklı düşüncedüşünce nevrozuna 10 yaşından önce çok az rastlanıyor. Yetişkinlerde görülen takınaktakınak nevrozlarının yarısı, çocuklukçocukluk döneminde başlıyor. Kişi, örneğin, yerdeki çatlaklara basınca; geçen arabaları, elektrik direklerini saymayınca, annesinin başına kötüKötü şeyler geleceği kuruntusuna kapılıyor. Daha sonra solsol yanından kalkmamayı, evden çıkarken önce sağsağ ayağını atmamayı, salı günü yola çıkmayı ve benzerlerini uğursuzluk sayıyor. Takınakların ortaya çıkmasına, özellikle aileaile bireylerinin, böyle bir yapıya sahip oluşları yol açıyor. Takınaklı çocuklar, büyüyüp de küçülmüş izlenimini yaratıyorlar. Çokbilmiş, düzenli ve titiz davranıyorlar. Her işleri tam olmadıkça rahat edemiyorlar. Kimilerini içlerinden bir dürtüdürtü, bir yere elini, vücudunu dokundurmaya; başını, elini kolunu belli yönlerde sallamaya, tükürmeye, çizgilere basmamaya, 2 ya da 3 kez öksürmeye, arabaları saymaya zorluyor. Kimilerini “Niçin?”, “Nedenneden?” diye yinelemeli soru sormaya; elektrik ve havagazı düğmelerini, kapıyı kapatıp; sonra kapatıp kapatmadığı kuşkusuyla yeniden, yeniden denetlemeye itiyor. Kimilerini de ellerini bir yere vurur vurmaz, birisiyle tokalaşır tokalaşmaz tedirgin edip, ellerini iyice yıkamaya zorluyor. Bunlar da birer zorlanımlı davranıştır. Önemsiz şeyleri çalıp saklamak (kleptomani), yangına yol açmak, cinselcinsel organını göstermek gibi tehlikeli tepkiler de zorlanımlı davranışlar arasında yer alıyor. Kişinin akılakıl dışı diye nitelemesine karşın, yapamayınca kaygıkaygı duyduğu; ancak, yaptığında biraz rahatladığı bu tür davranışlara insanlar arasında çokça rastlanıyor. Durmadan yıkanan kişi, bilinç dışı bir mekanizmanın zorlamasıyla kötüKötü düşüncelerden, suçluluksuçluluk duygularından kendini sözdesözde arındırmış oluyor. Ne ki aynı rahatsız edici duyguları, kısa süre sonra yeniden duyumsuyor ve yeniden yıkanma zorunluluğu duyuyor. Böylece, enerjisinin önemli bir bölümünü bu gereksiz çabada tüketmeyi sürdürüyor. “İçten duyulanı aynı biçimde ya da yerine başkasını koyarak gerçekleştirmek” demek olan bu zorlanımlı davranışlar, çocuklukta sıkça görülüyor. Bunların çoğu, çocukçocuk büyüyüp geliştikçe ortadan kalkıyor. Çünkü bu davranışların kimisi, gelişimgelişim dönemlerinin doğaldoğal tepkilerindendir. Böyle de olsa, aileler, bunlara karşı gerekli koruyucu önlemleri almalıdırlar. Sağlıklı aileaile ilişkileri içinde büyüyen çocukta zor yerleşen gereksiz korkukorku, aşırıaşırı koruyucu aileaile çocuklarında kolaylıkla yerleşme olanağı buluyor. Ancak, korktuğu olayolay ya da nesne açıklandığında; korktuğu şeye, sevdiği şeyin yanında yer verildiğinde, bir süre sonra çocuğun sakinleştiği görülüyor. Çocuğun gereksiz, aşırıaşırı korkular geliştirmemesi için onu aşırıaşırı korumamak; ondan kısa sürede çok şey yapmasını istememek gerekiyor. Çocuğun önünde sert tartışmalar yapmak; çocuğu ikide bir tedirgin etmek; hastalık, ölüm gibi olayları ona yaşına uygun bir dille, olağan biçimde açıklamamak da onun aşırıaşırı korkukorku geliştirmesine yol açıyor. Bkz. benliğin savunma mekanizmalarısavunma mekanizmaları (yer değiştirmeyer değiştirme); fobi nevrozu; nevroz.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol