organsal beyin bozukluklukları


Eğitim ve Psikoloji Sözlüğü
Türlü nedenlerle beyinde beliren organsal bozukluklardan kaynaklanan ruhsal bozukluklarruhsal bozukluklar. Psikolojipsikoloji ve psikiyatride işlevselişlevsel ve organik ayrımayrım, temel alınıyor. Kişinin, nevrozNevroz gibi işlevsel bozuklukişlevsel bozukluk biçimindeki hastalıklı davranışları, yaşamyaşam sorunlarıyla uzun süreli baş etme çabalarıdır. Ancak, şizofrenişizofreni gibi, bu iki gruptan yalnızca birine girmeyen hastalıklı davranışlar da vardır. Organsal Beyinbeyin Bozukluklarının Belirtileri: Bunlar genellikle şöyle beliriyor: (1) Yönelimyönelim Bozukluğu: HastaHasta, nerede ve hangi zamanda olduğunu bilemiyor. (2) BellekBellek Bozukluğu: HastaHasta, anılarını anımsayamıyor. (3) Bilişsel İşlev Yetersizliği: HastaHasta, kavramaKavrama, dikkatdikkat, yargılamayargılama, öğrenmeöğrenme ve zekâzekâ işlevlerinde yetersizlikyetersizlik gösteriyor. (4) Duygusalduygusal-Coşkusal Bozukluk: HastaHasta, değişkendeğişken ya da künt duygudurumunu yaşıyor. Organsal beyinbeyin bozukluklarında duygusal bozuklukduygusal bozukluk, organik nedenlerden çok, bilişsel gelişimde engellenmelerle karşılaşması sonucu oluşuyor. Organsal Beyinbeyin Bozukluklarında Tanıtanı: Bu işlem, bellekBellek ve dikkatdikkat testleri gibi psikolojik testlerpsikolojik testler, olayolay öyküsü, nörolojik muayene ile; devimsel etkinlikler, refleksler saptanarak, omurilikOmurilik suyunun basıncı ölçülerek; BBT, MR ve EEG ile gerçekleştiriliyor. Beyindeki hastalık ne kadar ağırsa, tanıtanı o kadar kolay oluyor. Hafif hastalıklarda, psikolojikpsikolojik testlerden yararlanılıyor. Organsal Beyinbeyin Bozukluklarının Sınıflandırılması: Sınıflandırmasınıflandırma, nedenlerine ve belirtilerine göre şöyle yapılıyor: (1) Enfeksiyonun Yol Açtığı Organsal Beyinbeyin Bozuklukları: Bunlar, mikropların beyinbeyin dokusunda yol açtığı iltihaplanma sonucu ortaya çıkıyor. Ansefalit ve menenjitmenenjit, bu tür hastalıklardandır. İkisinin de benzer belirtileri ve tedavileri vardır. Bunlarda kusma, ateş, baş ağrısı, uyuşukluk ve ense sertliğinin yanı sıra, çöküntüçöküntü, sanrısanrı; dikkatdikkat, bellekBellek ve algıalgı işlevlerinde bozukluk gibi ruhsalruhsal belirtiler görülüyor. HastaHasta, zamanzaman zamanzaman bilincini yitiriyor ve sonuçta komaya giriyor. Bu hastalar, antibiyotiklerle iyileştiriliyorlar. Hastada kimi zamanzaman sağırlıksağırlık, konuşma bozukluğukonuşma bozukluğu kalabiliyor. Enfeksiyonun yol açtığı bir diğer hastalık olan nörosifiliz, frengi (sfiliz) mikrobunun beyinbeyin kabuğuna yerleşmesiyle oluşuyor ve genel felçFelç ortaya çıkıyor. Bu felçFelç çöküntüçöküntü, öfkelilik, yorgunluk, dikkatdikkat toplama güçlüğü, yargılamayargılama yanlışlıkları, taşkınlıktaşkınlık, yerinde duramama, büyüklük sanrıları ve zihinselzihinsel karmaşakarmaşa (konfüzyonKonfüzyon) gibi ruhsalruhsal özellikleriyle ötekilerden ayırt ediliyor. BedenselBedensel ve sinirsel belirtiler olarak da baş ağrısı, kilo yitimi, yüz kaslarında güçsüzlükgüçsüzlük, el-yüz kaslarında titremetitreme görülüyor. Bunların konuşmaları da yazıları gibi bozuktur. Yürürken sallandıkları görülüyor. En önemli tanıtanı ölçütleri, göz bebekleri refleksinin ölçümüdür. Tedavisi, antibiyotiklerle yapılıyor. Tedavitedavi edilmediğinde bedenselBedensel ve zihinselzihinsel yıkım oluyor; beyinbeyin, zamanla küçülüyor. (2) Kaza ve Yaralanmanın Nedenneden Olduğu Organsal Beyinbeyin Bozukluğu: Kazalar ve travmalar (örselenmeler) sonucu görülen kafa zedelenmeleri, kimi beyinbeyin bozukluklarına yol açabiliyor. Bunlar, dört biçimde beliriyor: (a) Kafa Travmasıkafa travması: Kaza ve yaralanmanın nedenneden olduğu en hafif beyinbeyin bozukluğu, kafanın bir yere çarpmasıyla oluşuyor. Hastada geçici bellek yitimibellek yitimi, kısa baygınlıklarla birlikte bilinç yitimi, yönelimyönelim ve dikkatdikkat yoğunlaşmasında bozukluk, baş dönmesi, kusma, bilinç bulanıklığıbilinç bulanıklığı görülüyor. Hastalık, bir iziz bırakmadan sona eriyor. (b) Beyinbeyin Travması: Bu, kafa travmasından daha ağırdır. Çarpma nedeniyle beyinbeyin yüzeyinin berelenmesi, mutlak bilinç yitimine (komaya) yol açıyor. HastaHasta, sanrılar görüyor; gürültüye karşı duyarlıkduyarlık gösteriyor. Hastada konuşma bozuklukları ve çırpınmalar görülüyor. Sürekli kafa zedelenmesi, beyinbeyin zedelenmesine nedenneden oluyor ve dikkatdikkat, bellekBellek, hareketHareket ve zihinzihin bozuklukları beliriyor. Duygusalduygusal davranışlarda da dengesizlikdengesizlik ortaya çıkıyor; hastaHasta, sarhoş gibi yürüyor ve konuşuyor. (c) Beyinbeyin Yıkımı: Kazma, kurşun gibi nesneler, beyinbeyin dokusunu kesince ya da yırtınca, bilinç yitiminin yanı sıra, yıkım görülen yere göre felçFelç ortaya çıkıyor. Zekâzekâ ve kişilikkişilik bozuklukları görülüyor. Tedavitedavi sonrasında sarasara görülebiliyor. (ç) Kafatası Çatlamasıkafatası çatlaması: Kafatasının kırılması ya da çatlaması durumunda sonuç, bilinç bulanıklığıbilinç bulanıklığı, koma ve ölümdür. Ameliyatla müdahaleMüdahale edildiğinde kişi sakat kalıyor, felçFelç oluyor, zihinsel işlevişlevzihinsel işlevişlev yetersizliği yaşıyor. (3) Beslenme Yetersizliklerinin Yol Açtığı Organsal Beyinbeyin Bozuklukları: Bu bozukluklar, iki biçimde ortaya çıkıyor: (a) Wernicke BozukluğuWernicke bozukluğu: Bu, B vitamini eksikliği nedeniyle bilinç bulanıklığıbilinç bulanıklığı, uyuklama, yürüyüş dengesizliği belirtileriyle alkoliklerde görülüyor. Vernicke, beyinde biçimselbiçimsel körelmeye (atrofiye) de yol açabiliyor. (b) Korsakoff Bozukluğu (psikozu): Bu bozukluğu yaşayanlar, normalnormal, sakin ve dostça bir görünüm sergiliyorlar. Gerçeklerden uzak, düşlemler geliştirdiklerinde tanıtanı kolaylaşıyor. Öbür belirtiler, duyguduygu körelmesi, yönelimyönelim bozukluğu ve bilinç bulanıklığıdır (konfüzyonKonfüzyon’dur). Bu psikozda talamusta yıkım saptanıyor. İki bozukluk birlikte görüldüğünde, tanıtanı için en önemli belirtiler, bellek yitimibellek yitimi ve bellekBellek boşluklarını masallarla ve düşlemlerle doldurmadır (konfabulasyon’dur). (4) Beyne Kan Taşıyan Damarlardaki Bozukluklardan Kaynaklanan Hastalıklar: (serebrovasküler hastalıklar). Bunlar, çağın hastalıkları olarak da adlandırılıyor. Üç ayrı biçimi vardır: (a) Damar Sertliğidamar sertliği: Beyinbeyin damarlarının çeperleri yağ dokusuyla kaplanıp daralınca beyinbeyin, yeterli oksijen ve glikoz alamadığında, beyinbeyin dokularında yıkım başlıyor. (b) Beyinbeyin Damarlarının Tıkanması: Bir kan pıhtısı beyinbeyin damarlarını tıkadığında beyne oksijen gidemiyor ve beyinde karbondioksit birikmeye başlıyor. Bunun sonucunda söz yitimisöz yitimi (aphasiaaphasia) ortaya çıkıyor. (c) Beyin kanamasıbeyin kanaması: Beyindeki damarların çatlaması sonucunda beliren kanamada, ani bilinç yitimi; dikkatdikkat, bellekBellek ve yönelimyönelim bozukluğu görülüyor; ardından da koma ve ölüm gerçekleşiyor. (5) Beyinbeyin Tümörlerinin Yol Açtığı Organsal Beyinbeyin Bozuklukları: Hastalıklı oluşumlar olan ve beynin özgün yapısını bozan tümörler, iyi huylu ve kötüKötü huylu olarak ikiye ayrılıyor. Bunlar, beyne basınç yapıyor ve kanamalara nedenneden oluyor. Bunun sonucu olarak baş ağrısı, kusma ve görmeGörme sorunları beliriyor. Beyinde oluştukları bölgeye göre duygusal bozuklukduygusal bozukluk, depresyondepresyon, kaygıkaygı, ilgisizlikilgisizlik gibi değişik belirtilerin ortaya çıkmasına yol açıyor. Akıl yürütmeakıl yürütme işlevleri, ağır biçimde bozuluyor. Kimi hastalarda sarasara nöbetlerine rastlanıyor. Sanrısanrı, donmadonma durumu ortaya çıkıyor. Frontal loplarda ve temporal loplardaki tümör, kişilikte yıkımlara; kimi olaylarda suçlu davranışlara yol açıyor. Hastayı iyileştirmek için, tümörün hemen alınması gerekiyor. Ancak, tedavitedavi sonucunda sekeller oluşuyor. (6) Yapısal Bozulmalar Nedeniyle Ortaya Çıkan Hastalıklar: Bu hastalıklar, iki grupta toplanıyor: (a) Yaşlılık Öncesi Bunamalar (presenil demanslar): Bunlar, 30-50 yaş arası yaşlılık öncesi bunamalardır (demans’lardır). Bu gruptaki dört tür hastalık için Bkz. Alzheimer hastalığı, Huntington koresiHuntington koresi, Parkinson hastalığıParkinson hastalığı; Pick hastalığı. (b) Yaşlılık Bunamaları (senil demans’lar): Yaşlılıktan dolayı zihinselzihinsel işlevlerin giderek yıkılması, genellikle 65 yaşından sonra, yaşlılık bunamasının ortaya çıkmasına yol açıyor. Bunayan yaşlı, önce giyim kuşamına özen göstermemeye başlıyor. Ardından, bellekBellek, dikkatdikkat ve yönelimyönelim bozuklukları, öfkeÖfke patlamaları gösteriyor; önemsiz şeylere ağlıyor. Bu tablo, giderek psikoza dönüşüyor. HastaHasta, gerçekle bağlarını iyice kopararak, kendi otistik dünyasının düşleriyle yaşamaya yöneliyor. Beyninde körelim de görülen bunamalıda zorlanmazorlanma, yalnızlıkyalnızlık ve kalıtımkalıtım yatkınlığı da etkenler arasında yer alıyor. (7)Toksik (zehirli) Maddelerden Kaynaklanan Bozukluklar: Kurşun (egzoz gazları), manganez, cıva gibi maddelerin etkisiyle beyinbeyin ve omurilikte yıkım oluyor. OmurilikOmurilik suyunun beyinde toplanmasıyla beyinbeyin zedeleniyor. Dikkatdikkat ve yönelimyönelim bozukluğu, duygusalduygusal bozukluklar beliriyor. Kusma, yüz solgunluğu ve bellek yitimibellek yitimi de belirtiler arasında önemli bir yer tutuyor. (8) Endokrin İşlevleri Bozukluğu: Bu bozukluklar iki grupta toplanıyor: (a) Troid Bezi Bozukluğu: Troid bezinin aşırıaşırı çalışması (hipertriodism), Graves hastalığına yol açıyor. Bu hastalarda, ruhsalruhsal uyanıklık ve düşünmedüşünme işlevlerinde artışın yanı sıra, bilinç bulanıklığıbilinç bulanıklığı, kaygıkaygı ve huzursuzluk görülüyor. Bunlara, iyod almayı dengeleyen bir diyetdiyet uygulanıyor. Troid bezinin az çalışması (hypotriodism) da Mikzodem hastalığına yol açıyor. Bunda, ruhsalruhsal süreçlerde yavaşlama, dalgınlıkdalgınlık, cilt kuruluğu, tüy dökümü görülüyor. İyod eksikliği, zekâzekâ geriliğine de yol açıyor. (b) Böbreküstü Bezleriböbreküstü bezleri Bozukluğu: Bu eksiklik giderilerek, hastaHasta iyileştirilebiliyor. Adrenalin yetersizliğinde, Addison hastalığıAddison hastalığı ortaya çıkıyor. HastaHasta hızla zayıflıyor, çabuk yoruluyor ve tansiyon bozukluğu yaşıyor. Bunlarla birlikte hastada ruhsalruhsal bozukluk olarak çöküntüçöküntü ve huzursuzluk görülüyor. Adrenalin fazlalığı ise, Cushing bozukluğuna yol açıyor. Bu hastalıkta şişmanlıkşişmanlık, cilt bozukluğu, kas ve kemiklerin erimesinin yanı sıra, çöküntüçöküntü, huzursuzluk ve taşkınlıktaşkınlık gibi bozukluklar ortaya çıkıyor. (9) Sarasara (epilepsiepilepsi): Her yaşta görülebilen ve tedavisi bulunmayan; ancak, ilaçla nöbet araları uzatılabilen bu hastalık, merkez sinirSinir sisteminden kaynaklanıyor ve özellikle çırpınmalarla kendini gösteriyor.

Yorumlar


Henüz yorum yapılmadı. İlk sen ol